Açık Rıza ve Rızasız İşleme Halleri
Bir önceki derste kişisel verilerin işlenmesinde uyulması gereken genel ilkeleri ve hukuka uygunluk şartlarının neler olduğunu görmüştük. Bu ilkelerin başında gelen ve en sık karşılaşılan işleme şartı olan açık rıza, bu derste ayrıntılı olarak ele alınıyor. Ayrıca rızaya hiç ihtiyaç duyulmayan, kanunun doğrudan izin verdiği istisnai halleri de birlikte inceleyeceğiz.
Açık Rıza Nedir?
KVKK'ya göre açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Yani kişi neye rıza gösterdiğini tam olarak bilmeli, baskı altında olmamalı ve rızasını açık bir irade beyanıyla ortaya koymalıdır. Formların altına gizlice eklenmiş, önceden işaretli kutucuklarla alınan onaylar açık rıza sayılmaz.
Rızanın Geçerlilik Şartları
- Belirli bir konuya ilişkin olmalı: "Tüm verilerinizin her amaçla işlenmesine izin veriyorum" gibi genel geçer ifadeler geçersizdir.
- Bilgilendirmeye dayanmalı: Kişi, verisinin kim tarafından, hangi amaçla işleneceğini bilerek rıza vermelidir.
- Özgür iradeyle verilmeli: Hizmet almanın ön koşulu olarak dayatılan rıza, özgür irade ürünü sayılmaz.
- Aktif bir beyanla ortaya konmalı: Susma veya işlem yapmama rıza anlamına gelmez; kişinin aktif bir onay eylemi gerekir.
Rıza Aranmayan İşleme Halleri (KVKK m. 5/2)
Kanun, bazı durumlarda açık rıza aranmaksızın kişisel verilerin işlenebileceğini kabul eder. Bu istisnalar, veri işlemenin tamamen keyfi olmasını değil, belirli meşru gerekçelere dayanmasını sağlar.
| İstisna Hali | Örnek |
|---|---|
| Kanunlarda açıkça öngörülmesi | Vergi mevzuatı gereği fatura bilgilerinin saklanması |
| Fiili imkânsızlık nedeniyle rıza alınamaması | Bilinci kapalı bir hastanın acil tedavisi için verilerinin işlenmesi |
| Sözleşmenin kurulması/ifasıyla doğrudan ilgi olması | Kargo teslimatı için alıcı adresinin işlenmesi |
| Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü | Çalışan bilgilerinin SGK'ya bildirilmesi |
| İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmesi | Kişinin sosyal medyada herkese açık paylaştığı bilgiler |
| Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması | Dava sürecinde delil olarak sunulan bilgiler |
| Veri sorumlusunun meşru menfaati | Temel hak ve özgürlükleri zedelemeden yürütülen güvenlik kamerası kaydı |
Özel Nitelikli Veriler İçin Rıza
Sağlık, cinsel hayat, din, etnik köken gibi özel nitelikli kişisel veriler için kural çok daha katıdır: sağlık ve cinsel hayat dışındaki özel nitelikli veriler ancak kanunda açıkça öngörülmesi halinde rızasız işlenebilir; sağlık ve cinsel hayata ilişkin veriler ise yalnızca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, teşhis ve tedavi gibi amaçlarla, sır saklama yükümlülüğü altındaki kişi ya da yetkili kurumlarca rızasız işlenebilir. Diğer tüm hallerde açık rıza şarttır.
Rıza konusunu netleştirdiğimize göre sırada, kişisel verisi işlenen bireylerin bu süreç karşısında sahip olduğu haklar var; bir sonraki derste ilgili kişinin haklarını ve bu hakların nasıl kullanılacağını inceleyeceğiz.
Bu dersi kayıt olmadan izleyebilirsin. İlerlemeni kaydetmek, sertifika almak ve puan tablosuna girmek için ücretsiz üye ol: Kayıt Ol