Ayrımcılığın Tanımı ve Türleri

Ayrımcılığın Tanımı ve Türleri

Ayrımcılık nedir?

İş yerinde ayrımcılık, bir kişinin veya kişi grubunun korunan özellikleri nedeniyle farklı, adil olmayan şekilde davranılmasıdır. Türk İş Kanunu ve uluslararası işçi hakları sözleşmelerine göre, istihdam kararlarında cinsiyet, yaş, etnik köken, din, mezhep, siyasi düşünce, engellilik, medeni hal ve benzer nitelikler temel alınamaz.

Önceki dersimizde işyeri psikolojik güvenliğinin temelini oluşturan etik ve saygı ilkelerinden bahsetmiştik. Şimdi bu değerleri ihlal eden ayrımcılık hallerini inceleyeceğiz.

1. Doğrudan Ayrımcılık

Doğrudan ayrımcılık, korunan bir özelliği temel alarak kişiye açıkça farklı davranılmasıdır.

• Cinsiyet ayrımcılığı: Kadın adayların çocuk doğuracağı için işe alınmaması, erkeklere verilmeyen işlere kadınların alınmaması
• Yaş ayrımcılığı: 50 yaşındaki adaya "çok yaşlısınız" denilerek işe alınmaması
• Etnik köken ayrımcılığı: Farklı etnik kökenden olduğu için terfi verilmemesi
• Engellilik ayrımcılığı: Engelli çalışana özel görevler vermek bahanesiyle alçaltıcı işlere sokulmak
• Din/mezhep ayrımcılığı: Belirli inanç grubundan kimseleri dışlayan işe alım veya terfi politikaları
• Medeni durum ayrımcılığı: Evli/bekar olma durumuna göre farklı ücret veya hak verilmesi

2. Dolaylı Ayrımcılık

Dolaylı ayrımcılık, görünüşte tarafsız bir kural veya uygulamanın belirli bir grubu orantısız şekilde olumsuz etkilemesidir.

• Belirli bir fiziksel boyut şartı, engelli kişileri temelde dışlar
• Belirli saatlerde çalışma zorunluluğu, çocuk sahibi anneleri orantısız etkileyebilir
• Belirli üniversitelerden mezun olma şartı, düşük gelirli kesimin erişimini sınırlandırabilir
• Yoğun saatlik çalışma, kronik hastalığı olan kişilerin katılımını engeller

3. Yasal Çerçeve

Yasal sonuçlar: Ayrımcılık yapan işveren ve yöneticiler para cezası, tazminat ödeme yükümlülüğü ve işten çıkarılma riski ile karşı karşıya kalırlar. Mağdurlar maddi ve manevi tazminat alabilirler.

Sonraki ders için: Ayrımcılığı tanıyıp farketmek ilk adımdır. Bunun yanında mobbing ve sistematik taciz davranışlarını, psikolojik güvenliği tehdit eden baskı ve kontrol mekanizmalarını derinlemesine inceleyeceğiz.