Kod Yazma Ortamı: Editör Seçimi ve İlk Dosyanı Oluşturma

Bu derste ne yapacağız?

Bu derste, Python kodu yazmak için hangi araçları kullanabileceğini öğreneceksin ve ilk .py uzantılı dosyanı oluşturup çalıştıracaksın. Şu ana kadar bilgisayarına Python kurulumunu tamamlamış ve terminal ya da komut satırından python veya python3 komutunun çalıştığını görmüş olmalısın; bu ders tam olarak o noktadan devam ediyor. Ön koşul olarak, bilgisayarında bir Python sürümünün kurulu olması ve komut satırını (Windows'ta PowerShell veya Komut İstemi, macOS ve Linux'ta Uçbirim) açabiliyor olman yeterli. Ders sonunda, bir kod editörü açabilecek, içinde bir Python dosyası oluşturabilecek, ekrana yazı yazdıran basit bir kod yazabilecek ve bu dosyayı terminalden çalıştırıp sonucu görebileceksin.

Kavram

Kod yazmak için özel bir program kullanılır; buna kod editörü denir. Kod editörünü, bir aşçının tarif yazdığı özel bir defter gibi düşünebilirsin: sıradan bir not defteri de tarif yazmaya yarar, ama aşçıya özel bir defter; malzemeleri renklendirir, ölçü birimlerini hatırlatır, yanlış yazılan bir adımı kırmızıyla işaretler. Kod editörleri de böyledir: yazdığın kodun hangi kısmının komut, hangi kısmının metin, hangi kısmının hata olduğunu renklendirerek gösterir; bu özelliğe söz dizimi vurgulama denir.

Bilgisayarınızda halihazırda bulunan Not Defteri (Notepad) veya TextEdit gibi programlarla da Python kodu yazılabilir; dosya .py uzantısıyla kaydedildiği sürece çalışır. Ancak bu programlar kod yazmak için tasarlanmadığından, hataları görmeni kolaylaştırmaz. Bu yüzden yeni başlayanlara genellikle ücretsiz ve kullanımı kolay bir kod editörü önerilir. Bu kurs boyunca örnekler, yaygın olarak tercih edilen ücretsiz bir kod editörü üzerinden anlatılacak; sen istersen başka bir editör de kullanabilirsin, önemli olan mantığı kavramandır.

Bir de terminal (uçbirim, komut satırı) kavramı var. Terminal, bilgisayarına yazıyla komut vermeni sağlayan bir araçtır; fare ile tıklamak yerine yazarak konuşursun. Python programlarını çalıştırmak için terminali kullanacağız, çünkü bir .py dosyasını çift tıklayarak açmak her zaman beklediğin sonucu vermez; oysa terminalden python dosya_adi.py yazarak çalıştırdığında, programın çıktısını ve varsa hata mesajlarını doğrudan görürsün.

Not: Anlatılacak menü ve düğme adları, kullandığın kod editörünün güncel sürümüne göre küçük farklılıklar gösterebilir; arayüzdeki isimler burada anlatılanlardan hafifçe farklı yerleşebilir. Genel mantık aynı kalacaktır.

Adım adım uygulama

• 1. Adım — Bir kod editörü seç. Yeni başlayanlar için yaygın olarak önerilen ücretsiz editör Visual Studio Code'dur (kısaca VS Code). Eğer bilgisayarında zaten kurulu değilse, tarayıcından resmi VS Code indirme sayfasına giderek işletim sistemine uygun sürümü indirebilirsin.
• 2. Adım — VS Code'u kur. İndirilen kurulum dosyasına çift tıkla, açılan pencerede İleri (Next) düğmesine tıklayarak varsayılan seçeneklerle ilerle ve son ekranda Yükle (Install) düğmesine bas. Kurulum bittiğinde Son (Finish) düğmesiyle programı ilk kez aç.
• 3. Adım — Bir çalışma klasörü oluştur. Masaüstünde veya Belgelerim içinde, tüm Python derslerini bir arada tutacağın bir klasör aç ve ona python_dersleri gibi anlaşılır bir isim ver. Bu klasörü kurs boyunca kullanacaksın.
• 4. Adım — Klasörü VS Code ile aç. VS Code açıkken üst menüden Dosya (File) menüsüne, ardından Klasör Aç (Open Folder) seçeneğine tıkla. Açılan pencerede az önce oluşturduğun python_dersleri klasörünü seç ve onayla. VS Code'un sol tarafında bu klasörün içeriğini gösteren bir panel belirecek.
• 5. Adım — Yeni bir dosya oluştur. Sol paneldeki klasör adının üzerine gelip Yeni Dosya (New File) simgesine tıkla. Dosyaya isim verirken uzantıyı da yazmayı unutma: ilk_program.py. Uzantının .py olması, editöre bunun bir Python dosyası olduğunu ve kodu buna göre renklendirmesi gerektiğini söyler.
• 6. Adım — Koda yaz. Açılan boş dosyaya şu satırı yaz: print("Merhaba, Dünya!"). Burada print kelimesi, Python'a "parantez içindeki şeyi ekrana yaz" demenin yoludur; tırnak işaretleri arasındaki metin ise ekrana aynen basılacak olan yazıdır. Parantezler ve tırnak işaretlerinin ikisinin de açılıp kapandığından emin ol.
• 7. Adım — Dosyayı kaydet. Klavyeden Ctrl+S tuş bileşimine bas (macOS'ta Cmd+S). Dosya sekmesinin üzerindeki nokta işaretinin kaybolması, kaydın başarıyla yapıldığını gösterir.
• 8. Adım — Terminali aç. VS Code'da üst menüden Görünüm (View) menüsüne, ardından Terminal seçeneğine tıkla; ya da klavye kısayolu olarak tuş bileşimini kullan. Ekranın alt kısmında siyah veya koyu renkli bir terminal paneli açılacak ve otomatik olarak python_dersleri klasöründe konumlanmış olacak.
• 9. Adım — Programı çalıştır. Terminale şu komutu yaz ve Enter tuşuna bas: python ilk_program.py. Eğer bu komut çalışmazsa, bilgisayarında Python'ın python3 ismiyle kurulu olma ihtimaline karşı python3 ilk_program.py komutunu dene.
• 10. Adım — Çıktıyı gözlemle. Terminalde bir alt satırda Merhaba, Dünya! yazısının belirdiğini göreceksin. Bu, yazdığın kodun bilgisayar tarafından okunup çalıştırıldığı ve senin istediğin çıktıyı verdiği anlamına gelir.

Kodundaki her parçanın görevini tek tek özetleyelim: print(...) ifadesi, Python'a bir şeyi ekrana yazdırmasını söyleyen bir komuttur; parantez, bu komuta hangi bilgiyi yazdıracağını bildirir; çift tırnak işaretleri arasındaki metin ise sabit bir yazı (bilgisayar dilinde buna metin türü ya da karakter dizisi denir) olduğunu belirtir. Satırın sonunda noktalı virgül gibi bir işarete gerek yoktur; Python'da her satır kendi başına bir komuttur.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Aynı python_dersleri klasörü içinde tanisma.py adında yeni bir dosya oluştur. Bu dosyanın içine, aralarında iki tane print komutu bulunan bir kod yaz: birinci satırda kendi adını içeren bir tanışma mesajı, ikinci satırda ise bugün ne öğrendiğini kısaca anlatan bir cümle bulunsun. Örneğin ilk satır şöyle olabilir: print("Merhaba, ben Ayşe.") ve ikinci satır: print("Bugün ilk Python dosyamı oluşturmayı öğrendim."). Dosyayı kaydettikten sonra terminalden çalıştır ve iki satırın da ekrana ayrı ayrı yazıldığını gözlemle.

• Dosya adı tam olarak tanisma.py şeklinde mi kaydedildi?
• İçinde iki ayrı print komutu var mı ve her birinin tırnak işaretleri düzgün açılıp kapanmış mı?
• Dosya kaydedildi mi (sekme üzerindeki nokta işareti kayboldu mu)?
• Terminal, dosyanın bulunduğu klasörde mi açık?
• Çalıştırıldığında terminalde iki ayrı satır halinde çıktı görünüyor mu?

Kendini sına

• 1) Python kodu yazmak için kullanılan, kodu renklendirip hataları görmeyi kolaylaştıran programlara ne ad verilir?
• 2) Bir Python dosyasının uzantısı ne olmalıdır?
• 3) Bir .py dosyasını terminalden çalıştırmak için genel olarak hangi komut kalıbı kullanılır?
• 4) print("Merhaba") satırındaki tırnak işaretlerinin görevi nedir?
• 5) Terminalde "python komutu tanınmıyor" hatasını aldığında ilk olarak ne kontrol edilmelidir?

Cevaplar

• 1) Kod editörü (örneğin Visual Studio Code gibi programlar).
• 2) .py uzantısı olmalıdır.
• 3) python dosya_adi.py (bazı sistemlerde python3 dosya_adi.py) komutu kullanılır.
• 4) Tırnak işaretleri, aralarındaki içeriğin sabit bir metin (karakter dizisi) olduğunu Python'a bildirir; bu sayede yazı aynen ekrana basılır.
• 5) Python'ın bilgisayara doğru şekilde kurulup kurulmadığı ve terminalin komut satırından Python'ı bulabilecek şekilde ayarlanıp ayarlanmadığı (bir önceki dersteki kurulum adımları) kontrol edilmelidir.

Bir önceki derste Python'ı bilgisayarına kurmuş ve terminalde ilk komutları denemiştin; bu derste ise gerçek bir kod editörü kullanarak ilk .py dosyanı oluşturup çalıştırdın. Bir sonraki derste, print komutunun yanı sıra bilgi saklamaya yarayan değişkenler kavramını öğrenerek programlarına biraz daha esneklik katacaksın.