Çerçeveleme, Açı ve Bakış Noktası

Bir önceki derste ışığı konuşmuştuk: sabah ve akşam saatlerinin yumuşak ışığı, gölgelerin fotoğrafa nasıl derinlik kattığı. Bu derste ışığı sabit tutup kamerayı hareket ettiriyoruz. Çünkü aynı sahne, aynı ışıkta bile, telefonu birkaç santim aşağı indirdiğinde ya da tepeden tutup aşağı baktığında tamamen farklı bir fotoğraf hâline gelebilir. Bir sonraki derste ise ışığı ve açıyı bir arada kullanarak portre çekimine gireceğiz; bu yüzden çerçeveleme ve açı konusunu iyi kavramak, portrede insanı en iyi şekilde göstermenin de temelini oluşturacak.

Aynı masadaki bir fincan kahveyi düşün. Göz hizasından çekersen sıradan bir kahve fotoğrafı olur. Tam tepeden çekersen fincanın deseni, tabağın şekli, masanın dokusu ortaya çıkar ve bir dergi sayfası gibi görünür. Yere yakın bir açıdan, fincanı gökyüzüne karşı çekersen dramatik bir siluet elde edersin. Aynı obje, aynı ışık, üç farklı hikâye. İşte bu derste öğreneceğimiz şey tam olarak bu: kamerayı nereye koyduğun, neyi anlattığını değiştirir.

Bilmen gerekenler

Anlatım

Çoğu insan fotoğraf çekerken telefonu göz hizasında tutar, çünkü dünyayı zaten o yükseklikten görürüz. Bu açı güvenlidir, tanıdıktır ama aynı zamanda sıradandır. Herkesin çektiği fotoğraf gibi görünür çünkü herkes aynı yükseklikten bakar. Fotoğrafını farklı kılmanın en kolay yollarından biri, sadece bu alışkanlığı kırmaktır: diz çökmek, yere uzanmak, bir sandalyeye çıkmak. Bu küçük hareketler, izleyiciye alışık olmadığı bir bakış açısı sunar ve fotoğrafı hemen daha ilgi çekici yapar.

Alçak açı, yani kamerayı yere yakın tutup yukarı doğru çekmek, konuyu olduğundan daha büyük ve etkileyici gösterir. Bir çocuğu yerden çekersen kahraman gibi görünür; bir binayı aşağıdan çekersen gökyüzüne uzanıyormuş gibi durur. Bu açı gücü, ihtişamı ve heybeti anlatmak için kullanılır. Kuşbakışı ise tam tersini yapar: konuyu küçültür, ama düzeni ve deseni ortaya çıkarır. Bir tabak yemeği, bir masa üstü düzenlemesini ya da bir kalabalığı tepeden çektiğinde, göz hizasında fark edilmeyen şekiller ve simetriler birden görünür hâle gelir.

Çerçeveleme ise neyin fotoğrafa gireceğine karar vermektir. Yeni başlayanların en sık yaptığı hata, konuyu ortaya koyup etrafındaki her şeyi de kareye dahil etmektir. Oysa iyi bir fotoğraf, neyin dışarıda kalacağına da karar vermiş bir fotoğraftır. Bir çiçeği çekerken arka plandaki dağınık masayı kareye almak yerine, sadece çiçeğe ve yumuşak bir arka plana yer açmak, gözü asıl konuya yönlendirir. Telefonunu az geri çekip sonra kırparak da bunu düzeltebilirsin, ama en iyisi çekim anında karar vermektir.

Doğal çerçeve kullanmak, çerçevelemenin daha ileri bir hâlidir. Bir kapı aralığından, bir dal arasından, bir pencereden bakarak çektiğin fotoğraf, konunun etrafına ikinci bir sınır çizer ve gözü doğrudan ona götürür. Bu teknik, aynı zamanda fotoğrafa bir derinlik hissi de katar; çünkü izleyici önce çerçeveyi, sonra içindeki konuyu fark eder ve bu iki katman arasında bir mesafe algısı oluşur. Şehirde bir sokak arasından meydana bakmak, ormanda ağaç dallarının arasından bir manzarayı görmek gibi örnekler bu tekniğin günlük hayatta ne kadar sık karşımıza çıktığını gösterir.

Açı ve çerçeveleme aslında birbirini tamamlayan iki karar. Açı, kameranın nereden baktığını belirler; çerçeveleme ise o bakıştan neyin görüneceğini. İkisini birlikte düşünmek, telefonunu sadece kaldırıp basmak yerine, sahneyi önce dolaşıp incelemeyi gerektirir. Bir sonraki fotoğrafını çekmeden önce iki üç adım sağa sola git, çök ya da yükseğe çık; hangi konumun hikâyeyi en iyi anlattığına bak. Bu küçük alışkanlık, zamanla fotoğraflarının kalitesini gözle görülür şekilde artıracaktır.

Yakın okuma / örnek

Bir parkta oturan yaşlı bir adamın fotoğrafını düşünelim. Göz hizasından, uzaktan çekilirse bu sadece parkta oturan bir adam fotoğrafı olur; izleyici için özel bir anlam taşımaz. Aynı adamı, yere yakın bir açıdan, biraz alttan ve yakından çekersen, yüzündeki çizgiler ve arkasındaki gökyüzü öne çıkar; adam artık sadece bir figür değil, kendi hikâyesi olan biri gibi görünür. Eğer fotoğrafçı ayrıca yanındaki bir ağaç dalını çerçeve olarak kullanıp adamı o dalın arasından çekerse, izleyicinin gözü doğrudan adamın yüzüne yönlenir, çünkü etraftaki dağınıklık dal tarafından kapatılmıştır. Aynı adam, aynı bank, aynı ışık; ama açı ve çerçeveleme kararı fotoğrafı sıradan bir kareden anlamlı bir portreye dönüştürür. Bu örnek, teknik bilgi olmadan da, sadece nereden ve nasıl baktığınla ilgili bir kararın fotoğrafın etkisini nasıl değiştirdiğini gösterir.

Sık karıştırılanlar

• Açı ile çerçeveleme aynı şey değildir: açı kameranın konumu, çerçeveleme ise kareye neyin girip neyin girmeyeceğidir.
• Alçak açı her zaman güç anlamına gelmez: bağlama göre bazen tehdit, bazen kahramanlık, bazen de sadece merak uyandıran bir görünüm verir.
• Kuşbakışı sadece yiyecek fotoğrafları için değildir: kalabalıklar, sokaklar, manzaralar için de düzeni gösterme gücüne sahiptir.
• Zoom yapmak ile açı değiştirmek farklıdır: zoom sadece uzaklaştırma/yakınlaştırmadır, oysa kamerayı hareket ettirmek perspektifi gerçekten değiştirir.
• Doğal çerçeve kullanmak, konuyu kapatmak demek değildir: çerçeve unsuru konuyu tamamen örtmemeli, sadece kenarlarını sınırlamalıdır.

Kendini sına

1. Bir fotoğrafı "sıradan" hissettiren en yaygın açı hangisidir ve neden?
2. Alçak açıdan (kurbağa bakışı) çekilen bir fotoğraf, konuyu genellikle nasıl gösterir?
3. Kuşbakışı çekim hangi durumlarda özellikle işe yarar?
4. Doğal çerçeve kullanmanın fotoğrafa kattığı iki etki nedir?
5. Çerçeveleme kararı verirken yeni başlayanların en sık yaptığı hata nedir?

Cevaplar

1. Göz hizası açısı; çünkü herkes dünyayı zaten o yükseklikten görür, bu yüzden fotoğraf tanıdık ve alışılmış durur.
2. Konuyu olduğundan daha büyük, güçlü ve etkileyici gösterir.
3. Düzeni, deseni ve genel yerleşimi göstermek istediğinde; örneğin masa üstü düzenlemeleri veya kalabalık sahnelerde.
4. Gözü doğrudan konuya yönlendirir ve fotoğrafa bir derinlik/katman hissi katar.
5. Konuyu kareye alırken etrafındaki dağınık veya alakasız unsurları da kareye dahil etmek, böylece gözün asıl konuya odaklanmasını zorlaştırmak.