Veriyi Tanımak ve Hazırlamak

Veriyi Tanımak ve Hazırlamak

Bir önceki derste dashboard'un neden ve kimin için yapıldığını, yani amacı ve hedef kitleyi netleştirdik. Şimdi o amaca hizmet edecek ham maddeye, yani veriye bakıyoruz. Güzel bir grafik, kirli bir veriyle yanlış bir hikâye anlatır. Bu ders, grafik çizmeden önce yapılması gereken işi anlatır.

Neden önemli?

• Yönetici, panodaki rakama güvenir; rakam yanlışsa karar da yanlış olur.
• Veri hazırlığı, dashboard projelerinde çoğu zaman en çok zaman alan adımdır.
• Doğru veri türünü bilmek, doğru grafik türünü seçmenin ilk şartıdır.

Üç temel veri türü

Not: Sayı gibi görünen her şey sayısal değildir. Müşteri numarası veya posta kodu toplanmaz, bunlar aslında kategoriktir.

Sık görülen veri kalitesi sorunları

• Tutarsız kayıtlar: "İstanbul", "istanbul", "İST." ve "Istanbul" aynı şehir olduğu hâlde dört ayrı grup gibi görünür. Tarihlerin bir yerde 05.03.2026, başka yerde 2026-03-05 yazılması da aynı türden bir sorundur.
• Eksik değerler: Boş hücreler, "-" işaretleri veya 0 olarak girilmiş bilinmeyen değerler.
• Tekrarlı kayıtlar: Aynı sipariş iki kez aktarıldığı için toplamların şişmesi.
• Aykırı değerler: Fazladan girilmiş bir sıfır yüzünden ortalamayı bozan tutarlar.

Temizleme adımları

• 1. Yedek alın: Ham veriye dokunmadan bir kopya üzerinde çalışın.
• 2. Yapıyı kontrol edin: Her sütunun türü doğru mu? Tarihler gerçekten tarih olarak mı tanımlı?
• 3. Standartlaştırın: Yazım, büyük/küçük harf, boşluk ve birim farklarını tek biçime getirin.
• 4. Tekrarları ayıklayın: Hangi sütun kaydı benzersiz yapıyor (sipariş numarası gibi) belirleyin, buna göre silin.
• 5. Eksikleri yönetin: Tamamlanabiliyorsa kaynaktan tamamlayın. Değilse kaydı çıkarın ya da panoda "veri yok" olarak açıkça gösterin. Sessizce sıfır yazmayın.
• 6. Mantık kontrolü yapın: Toplamlar kaynak sistemdeki rakamla örtüşüyor mu?
• 7. Yaptıklarınızı not edin: Hangi kuralı neden uyguladığınızı kaydedin.

Küçük örnek

Bir satış tablosunda "Ankara" şehri üç farklı yazımla geçiyor ve on iki sipariş iki kez kaydedilmiş. Temizlemeden bölge grafiği çizerseniz Ankara üç küçük çubuğa bölünür, toplam ciro da olduğundan yüksek çıkar. Yazımı birleştirip tekrarları sildikten sonra tek bir doğru çubuk elde edersiniz.

Sık hatalar

• Temizlik yapmadan doğrudan grafik çizmek.
• Eksik değerleri sessizce sıfırla doldurmak.
• Temizleme kararlarını kimseyle paylaşmamak ve belgelememek.
• Kaynak sistemle toplamları karşılaştırmadan panoyu yayınlamak.

Küçük uygulama

Elinizdeki bir Excel tablosunu açın. Her sütunun türünü (sayısal, kategorik, zamansal) yazın. Ardından en az bir tutarsız yazımı, bir eksik değeri ve bir tekrarlı kaydı bulup düzeltin. Kaç kaydın değiştiğini not edin.

Bir sonraki ders

Verimiz artık temiz ve güvenilir. Bir sonraki derste bu veriye en uygun grafik türünü nasıl seçeceğimizi, hangi soruya hangi grafiğin cevap verdiğini göreceğiz.