Param Nereye Gidiyor? Gelir ve Giderini Tanımak

Hoş geldin! Bu kurs boyunca parana dair sağlam bir düzen kuracaksın. İlk derste çok basit ama çok güçlü bir alışkanlıkla başlıyoruz: paranın nereye gittiğini görmek. Hazırsan başlayalım.

Neden önemli?

Ayın sonunda "maaşım nereye gitti, hiçbir şey almadım ama param bitti" diye düşündüğün oldu mu? Bu, neredeyse herkesin başına gelir. Sorun genelde çok para harcamak değil, nereye harcandığını bilmemektir. Küçük, günlük harcamalar (bir kahve, bir taksi, bir uygulama aboneliği) tek başına önemsiz görünür ama ay sonunda toplandığında büyük bir rakam oluşturur. Gelir ve gideri kayıt altına almadan bütçe yapmaya çalışmak, haritasız yol tarif etmeye benzer.

Temel bilgi

Gelir, bir ay içinde eline geçen tüm para demektir: maaş, harçlık, ek iş kazancı, kira geliri, burs gibi kalemler buraya girer.

Gider ise bir ay içinde harcadığın her şeydir. Giderleri iki gruba ayırmak işini kolaylaştırır:

Bazı insanlar geliri sadece maaş sanır, oysa ek gelirler de dahil edilmelidir. Aynı şekilde bazı giderler "küçük" olduğu için hiç yazılmaz; oysa bütçenin gerçeği yansıtması için her şeyin görünür olması gerekir.

Bu dersin amacı bütçe yapmak değil, sadece gerçeği görmektir. Bütçeyi ilerideki derslerde kuracağız; önce elindeki verinin doğru olması gerekir.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Bir defter, not uygulaması veya basit bir tablo aç. Karmaşık bir program gerekmez, önemli olan düzenli yazmandır.
2. Sayfayı ikiye böl: "Gelir" ve "Gider" başlıkları koy.
3. Bu ayki tüm gelir kaynaklarını tek tek yaz: maaş, ek iş, harçlık, varsa kira geliri. Yanına tutarını yaz.
4. Son 30 günün fişlerini, banka/kart hareketlerini veya hatırladığın harcamaları tek tek gider listesine ekle. Küçük harcamaları da atlama; bir kahve bile listeye girsin.
5. Her gideri "sabit" veya "değişken" olarak işaretle. Bu, ileride hangi giderlerde esneklik olduğunu görmeni sağlayacak.
6. Toplam geliri topla, toplam gideri topla. İkisini karşılaştır: gelir gidere yetiyor mu, üstte mi kalıyorsun yoksa açık mı veriyorsun?
7. Bugünden itibaren her harcamayı, olduğu gün not almaya başla. Aklında tutmaya güvenme; unutmak çok kolaydır.

Örnek

Bir çalışan, ayın sonunda parasının nereye gittiğini merak eder ve bir hafta boyunca her harcamasını not eder. Sabah işe giderken aldığı simit ve çay küçük görünse de haftada beş kez tekrarlandığını fark eder. Ayrıca kullanmadığı bir video izleme aboneliğinin her ay otomatik çekildiğini de bu sayede görür. Hafta sonunda toplam harcamasını görünce, en çok paranın yemek siparişlerine gittiğini fark eder; bu, daha önce hiç fark etmediği bir noktadır.

Sık yapılan hatalar

• Sadece "büyük" harcamaları yazıp küçük, sık tekrar eden harcamaları (kahve, atıştırmalık, küçük siparişler) atlamak.
• Nakit harcamaları unutmak; sadece kart hareketlerine bakıp elden ödenenleri hesaba katmamak.
• Düzensiz gelen ek gelirleri (ek iş, hediye para) tabloya hiç eklememek.
• Bir defalık yazıp bırakmak; bu bir hafta veya bir ay boyunca düzenli tekrar edilmesi gereken bir alışkanlıktır.
• Kayıt tutarken kendini yargılamak ve bu yüzden bazı harcamaları gizlemek veya yazmamak; amaç suçlamak değil, sadece görmektir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bugünden başlayarak yedi gün boyunca her harcamanı, aynı gün içinde bir yere (deftere, telefona) yaz.
• Bu ayki tüm gelir kaynaklarını tek bir listede topla ve toplamını hesapla.
• Geçen ayın banka veya kart ekstresine bak, en az on farklı harcama kalemini gider listene işle.

Kendini sına

1. Sabit gider ile değişken gider arasındaki fark nedir?
2. Küçük, günlük harcamaları kayda geçirmek neden önemlidir?
3. Bu derste amaç bütçe yapmak mıdır, yoksa başka bir şey midir?
4. Ek iş kazancı gelir listesine girer mi, girmez mi?
5. Nakit ile yapılan bir harcamayı da kayda geçirmek gerekir mi?

Cevaplar

• Sabit gider her ay benzer tutarda ve ertelenmesi zor olan gider (kira, fatura gibi); değişken gider aydan aya değişen, günlük kararlarla oluşan gider (market, kahve gibi).
• Küçük harcamalar tek başına önemsiz görünse de sık tekrarlandığında ay sonunda büyük bir toplam oluşturur; bu yüzden görünür olması gerekir.
• Bu dersin amacı bütçe yapmak değil, gelir ve giderin gerçek halini görmektir; bütçe ilerideki derslerde kurulacaktır.
• Evet, ek iş kazancı da gelir listesine girer; düzensiz olsa bile eklenmelidir.
• Evet, nakit harcamalar da tıpkı kart harcamaları gibi kayda geçirilmelidir; aksi halde tablo eksik ve yanıltıcı olur.