Bağlam Vermek: Daha İyi Cevaplar İçin Detay Ekleme

Bu derste ne yapacağız?

Bir önceki derste yapay zekâya net ve anlaşılır bir soru sormayı öğrenmiştik: kısa, dolaysız ve tek bir isteğe odaklanan cümleler kurmuştuk. Bu derste bir adım daha ileri gidiyoruz ve bağlam vermeyi öğreneceğiz. Bağlam, yapay zekâya isteğinizin arka planını anlatmak demektir; yani amacınızı, kime yazdığınızı ve cevabın nasıl görünmesini istediğinizi açıkça belirtmektir. Bu dersin sonunda aynı soruyu bağlamsız ve bağlamlı şekilde sorup sonuçları karşılaştırabileceksiniz. Ön koşul olarak bir önceki dersteki net soru sorma alışkanlığını hatırlamanız yeterli; herhangi bir teknik bilgiye ihtiyacınız yok. Bu dersi bir sohbet tabanlı yapay zekâ aracında (örneğin bir yazışma kutusu olan herhangi bir asistan uygulamasında) uygulayabilirsiniz; arayüz, kullandığınız uygulamaya ve sürümüne göre küçük farklılıklar gösterebilir, ama temel mantık her yerde aynıdır.

Kavram

Bağlamsız bir soru, bir garsona sadece "yemek getir" demek gibidir. Garson bir şeyler getirir ama sizin ne yemek istediğinizi, kaç kişi olduğunuzu, alerjiniz olup olmadığını bilmez; büyük ihtimalle beklediğiniz şey gelmez. Oysa "iki kişilik, acısız, tavuklu bir yemek istiyoruz, glütensiz olsun" dediğinizde garson size çok daha isabetli bir öneri getirir. Yapay zekâ da aynen böyle çalışır: sorunuzu ne kadar az bilgiyle sorarsanız, o kadar genel geçer ve isabetsiz bir cevap alırsınız. Bağlam eklemek, yapay zekâya şu dört soruyu cevaplamak demektir: Amaç nedir? (Ne için kullanacaksınız), hedef kitle kimdir? (Cevabı kim okuyacak), beklenen biçim nedir? (Liste mi, paragraf mı, kaç kelime) ve hangi sınırlar var? (Ton, uzunluk, kullanılmaması gereken kelimeler gibi). Bu dört bilgiyi eklediğinizde yapay zekâ artık kör atış yapmaz, sizin için özel olarak üretim yapar.

Adım adım uygulama

Şimdi aynı isteği önce bağlamsız, sonra bağlamlı şekilde yazıp farkı görelim. Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın.

• Adım 1 – Bağlamsız soruyu yazın ve gönderin. Sohbet kutusuna sadece şunu yazın: "Tatil için bir e-posta yaz." Gönder düğmesine (genellikle bir kağıt uçak simgesi veya Gönder yazan düğme) tıklayın ve gelen cevabı okuyun. Muhtemelen çok genel, kime yazıldığı belli olmayan, tonunun resmi mi samimi mi olduğu belirsiz bir metin göreceksiniz.
• Adım 2 – Amacı ekleyin. Cevabın neden gerekli olduğunu düşünün. Örneğin: "İşyerimden 5 günlük izin istemek için." Bu bilgiyi cümleye ekleyin: "İşyerimden 5 günlük izin istemek için bir e-posta yaz."
• Adım 3 – Hedef kitleyi ekleyin. Bu e-postayı kim okuyacak? Yöneticiniz mi, insan kaynakları mı? Ekleyin: "İşyerimden 5 günlük izin istemek için yöneticime yazacağım resmi bir e-posta yaz."
• Adım 4 – Biçimi belirtin. E-postanın uzunluğunu, başlık isteyip istemediğinizi belirtin: "İşyerimden 5 günlük izin istemek için yöneticime yazacağım, kısa (en fazla 5 cümle) ve resmi bir e-posta yaz. Konu satırı da öner."
• Adım 5 – Sınırları ekleyin. Tonu, kullanılmasını istediğiniz veya istemediğiniz ifadeleri belirtin: "İşyerimden 5 günlük izin istemek için yöneticime yazacağım, kısa (en fazla 5 cümle) ve resmi ama sıcak bir dille yazılmış bir e-posta yaz. İzin tarihlerim 10-15 Ekim. Konu satırı da öner." Bu son metni gönderin ve Adım 1'deki cevapla karşılaştırın.
• Adım 6 – Farkı not edin. Bir kâğıda veya not uygulamanıza iki cevap arasındaki üç farkı yazın: hangisi daha kullanılabilirdi, hangisinde düzeltme yapmanız gerekmedi, hangisi sizin sesinize daha yakındı.

Bu altı adımı farklı bir konuda (örneğin bir doğum günü daveti, bir şikâyet mesajı veya bir sunum özeti) tekrar deneyerek bağlam eklemeyi alışkanlık hâline getirebilirsiniz. Unutmayın: bağlam eklemek isteğinizi uzatmak değil, isteğinizi doğru hâle getirmektir; gereksiz ayrıntı eklemek yerine sadece cevabı etkileyecek bilgileri paylaşmalısınız.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Şimdi sıra sizde. Kendi hayatınızdan gerçek bir yazı ihtiyacı seçin: bir arkadaşınıza mesaj, bir öğretmene not, bir müşteriye teşekkür yazısı veya benzeri bir şey olabilir. Önce bu isteği tek cümlelik, bağlamsız hâliyle yapay zekâya sorun ve cevabı kaydedin. Ardından amaç, hedef kitle, biçim ve sınır bilgilerini ekleyerek isteği yeniden yazın ve tekrar sorun. İki cevabı yan yana koyup hangisinin işinize daha çok yaradığına karar verin.

• Bağlamsız isteğimi yazdım ve cevabı kaydettim
• Amaç bilgisini ekledim (neden gerekli)
• Hedef kitle bilgisini ekledim (kim okuyacak)
• Beklenen biçimi belirttim (uzunluk, liste/paragraf gibi)
• Ton veya içerik sınırı ekledim
• İki cevabı karşılaştırıp en az iki farkı yazdım

Kendini sına

• 1) Bağlam vermek ne anlama gelir?
• 2) Bir isteğe eklenebilecek dört temel bağlam bilgisi nedir?
• 3) "Yemek getir" ile "iki kişilik acısız tavuklu yemek getir" örneğinde fark neyi gösteriyordu?
• 4) Cevap çok uzun geldiğinde hangi bağlam bilgisini eklemelisiniz?
• 5) Bağlam eklerken kaçınılması gereken şey nedir?

Cevaplar

• 1) Yapay zekâya isteğinizin amacını, hedef kitlesini, beklenen biçimini ve varsa sınırlarını açıkça belirtmektir.
• 2) Amaç (neden gerekli), hedef kitle (kim okuyacak), beklenen biçim (uzunluk, liste/paragraf) ve sınırlar (ton, kapsam).
• 3) Ayrıntı verilmeden yapılan isteğin genel ve isabetsiz bir sonuç verdiğini, ayrıntılı isteğin ise ihtiyaca uygun bir sonuç verdiğini gösteriyordu.
• 4) Beklenen biçim bilgisini, örneğin "en fazla 3 cümle" gibi bir uzunluk sınırı eklemelisiniz.
• 5) İlgisiz, isteğe katkısı olmayan ayrıntıları eklemekten ve isteği gereksiz yere uzatmaktan kaçınılmalıdır.

Bir sonraki derste, bağlam vermenin bir adım ötesine geçip yapay zekâya örnek göstererek istediğiniz kalıbı çok daha kesin şekilde nasıl alacağınızı öğreneceğiz; yani "bunun gibi bir cevap istiyorum" demenin gücünü keşfedeceğiz.