Uzun Metinleri Özetletme: Makale, Rapor, Toplantı Notu

Bu derste ne yapacağız?

Bir önceki derste yapay zekâdan bir metni sizin için yazmasını veya var olan bir yazınızı düzenlemesini nasıl isteyeceğinizi öğrenmiştiniz. Bu derste ise işi tersine çeviriyoruz: elinizde uzun bir metin var (bir makale, bir rapor ya da bir toplantı sonrası tutulan notlar) ve bunu kısa, anlaşılır bir özete dönüştürmek istiyorsunuz. Amacımız, önemli bilgileri kaybetmeden metni kısaltmayı ve farklı uzunluklarda özet isteyerek ihtiyacınıza en uygun sonucu almayı öğrenmek. Dersi yaklaşık on dakikada tamamlayabilirsiniz.

Ön koşul olarak, bir yapay zekâ sohbet aracına (örneğin bir tarayıcı sekmesinde açık bir sohbet penceresine) metin yazıp gönderebiliyor olmanız yeterli. Önceki derslerde öğrendiğiniz "net ve ayrıntılı istek yazma" becerisini burada da kullanacağız, bu yüzden o dersi hatırlamakta fayda var. Bu derste öğrendikleriniz, bir sonraki derste göreceğiniz planlama çalışmalarının da temelini oluşturacak; çünkü uzun bir metni özetleyip oradan çıkardığınız maddeler, genellikle bir sonraki adımda yapılacaklar listesine dönüşür.

Kavram

Özetleme, bir metnin içindeki ana fikirleri koruyup gereksiz ayrıntıları, tekrarları ve süslemeleri çıkarmak demektir. Bunu günlük hayattan bir örnekle düşünebilirsiniz: Bir arkadaşınız size iki saatlik bir toplantıyı anlatırken, toplantıda geçen her cümleyi tekrarlamaz; "şu üç karar alındı, şu iki kişiye görev verildi" der. İşte yapay zekâdan istediğimiz de tam olarak budur: uzun bir metni okuyup sizin yerinize "özünü" çıkarması.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: özet, metnin kısaltılmış hâlidir, yorumlanmış hâli değildir. Yani yapay zekânın metne kendi fikrini eklememesini, sadece yazarın söylediklerini kısaca aktarmasını istemelisiniz. Ayrıca özetin uzunluğunu siz belirlersiniz: bazen üç maddelik bir özet yeterliyken, bazen yarım sayfalık bir özet gerekir. Bu ders boyunca hem kısa hem de biraz daha ayrıntılı özet isteme pratiği yapacağız.

Adım adım uygulama

Aşağıdaki adımları, elinizdeki gerçek bir metinle (örneğin okuduğunuz bir haber, bir iş raporu ya da bir toplantı sonrası aldığınız notlar) uygulayabilirsiniz.

• 1. Adım - Metni hazırlayın: Özetlemek istediğiniz metni bir belgeden veya web sayfasından kopyalayın. Metin çok uzunsa (örneğin birkaç sayfa), önce bölüm bölüm ilerlemeyi düşünebilirsiniz; ama çoğu makale ve toplantı notu tek seferde gönderilebilecek uzunluktadır.
• 2. Adım - Sohbet penceresini açın: Kullandığınız yapay zekâ sohbet aracını açın ve yeni bir sohbet başlatın. Yeni sohbet başlatmak, aracın önceki konuşmalardan etkilenmeden sadece sizin verdiğiniz metne odaklanmasını sağlar.
• 3. Adım - İsteğinizi yazın, metni yapıştırın: Önce ne istediğinizi kısaca yazın, ardından metni yapıştırın. Örneğin şöyle yazabilirsiniz: "Aşağıdaki makaleyi 5 madde hâlinde özetle. Her madde en fazla bir cümle olsun. Sadece yazarın söylediklerini aktar, kendi yorumunu ekleme." Bu cümlenin hemen altına metni yapıştırıp gönderin.
• 4. Adım - Sonucu okuyun ve kontrol edin: Gelen özeti, orijinal metinle karşılaştırarak okuyun. Önemli bir bilginin (bir tarih, bir isim, bir karar) atlanıp atlanmadığını kontrol edin. Yapay zekâ bazen küçük ama önemli ayrıntıları es geçebilir; bu yüzden özeti "son hâli" değil, "ilk taslak" olarak görün.
• 5. Adım - Uzunluğu değiştirerek tekrar isteyin: Aynı sohbette "Bunu şimdi 3 maddeye indir" veya "Bunu bir paragraf hâlinde, daha ayrıntılı yaz" gibi bir takip isteği yazın. Aynı sohbette kaldığınız için metni tekrar yapıştırmanıza gerek kalmaz; yapay zekâ hangi metni özetlediğini hatırlar.
• 6. Adım - Toplantı notları için özel bir istek deneyin: Toplantı notlarını özetlerken, sadece konuları değil, kararları ve görev dağılımını da istemek işinizi kolaylaştırır. Örneğin: "Bu toplantı notlarını özetle. Alınan kararları bir listede, kime hangi görevin verildiğini ayrı bir listede göster." Bu şekilde iki ayrı, kullanışlı liste elde edersiniz.

Bu altı adımı birkaç farklı metinle tekrarladığınızda, hangi ifadelerin size daha kullanışlı özetler getirdiğini fark etmeye başlarsınız. Örneğin "kısaca özetle" demek yerine madde sayısı, cümle uzunluğu ve neyin dahil edilip neyin edilmeyeceğini belirtmek, sonucu çok daha öngörülebilir hâle getirir.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi seçtiğiniz bir metinle şu görevi tamamlayın: elinizdeki bir haberi, makaleyi veya toplantı notunu bir yapay zekâ sohbet aracına yapıştırıp önce 5 maddelik bir özet, ardından aynı metnin 2 cümlelik çok kısa bir özetini isteyin. Sonra aşağıdaki kontrol listesini kullanarak sonucu değerlendirin.

• İsteğimde özetin uzunluğunu (madde sayısı veya cümle sayısı) açıkça belirttim mi?
• Yapay zekâdan sadece metindeki bilgileri aktarmasını, yorum katmamasını istedim mi?
• Gelen özeti orijinal metinle karşılaştırıp önemli bir bilginin eksik olup olmadığını kontrol ettim mi?
• Aynı sohbette kalarak, metni tekrar yapıştırmadan farklı bir uzunluk isteyebildim mi?
• Toplantı notuysa, kararlar ve görevler ayrı ayrı listelenmiş mi?

Kendini sına

1. Bir metni özetlerken yapay zekâdan neyi yapmamasını özellikle istemelisiniz?

2. "Bu makaleyi özetle" isteği ile "Bu makaleyi 5 madde hâlinde, her madde bir cümle olacak şekilde özetle" isteği arasındaki fark nedir?

3. Toplantı notlarını özetlerken, konuların yanı sıra hangi iki bilgiyi ayrıca istemek faydalıdır?

4. Çok uzun bir metni özetletmek istediğinizde ne yapabilirsiniz?

5. Yapay zekâdan gelen özeti aldıktan sonra hangi kontrolü yapmalısınız?

Cevaplar

1. Kendi yorumunu veya fikrini eklemesini istememelisiniz; sadece metindeki bilgileri aktarmasını istemelisiniz.

2. İkinci istek, uzunluğu ve biçimi net olarak belirttiği için daha öngörülebilir ve kullanışlı bir sonuç verir; birincisi çok genel kalabilir.

3. Alınan kararları ve kime hangi görevin verildiğini ayrıca istemek faydalıdır.

4. Metni birkaç parçaya bölüp her parçayı ayrı ayrı özetletebilir, sonra özetleri birleştirebilirsiniz.

5. Özeti orijinal metinle karşılaştırarak önemli bir bilginin (tarih, isim, karar gibi) atlanıp atlanmadığını kontrol etmelisiniz.

Bir sonraki derste, bu şekilde çıkardığınız özetleri ve önemli maddeleri kullanarak yapay zekâdan günlük veya haftalık bir plan oluşturmasını nasıl isteyeceğinizi öğreneceksiniz.