Edilgen Yapının Kullanım Alanları ve Have Something Done

Ders 3: Edilgen Yapının Kullanım Alanları ve Have Something Done

Önceki derste (Ders 2) passive voice'un temel yapısını öğrendin. Şimdi bu yapıyı neden ve ne zaman kullanacağını, ve "have something done" kalıbını meydana çıkaracağız. Bu ders akademik yazı ve profesyonel iletişim için gerekli.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Edilgen yapının gerçek yaşam kullanım alanları: yapan bilinmediğinde, önemsenmediğinde ve resmi/akademik metinlerde
• Have/Get something done kalıbı ile birisi başkasına bir şey yaptırtmayı anlatma
• Passive voice'un ton ve vurguya nasıl etki ettiğini farkında olmak
• Akademik yazıda ve profesyonel iletişimde edilgen yapı kullanma

Kelimeler

İngilizce	Okunuşu	Türkçesi
passive voice	pasiv voys	edilgen yapı
to be constructed	tu bi konstrakted	inşa edilmek
to be investigated	tu bi investigeytid	araştırılmak
to be discovered	tu bi diskaaverd	keşfedilmek
to have something done	tu haev samzing dan	bir şeyi yaptırtmak
to get something done	tu get samzing dan	bir şeyi yaptırmak (gayri resmi)
agent	eycent	yapan, failin
anonymous	ænöniməs	isimsiz, bilinmeyen
urgent	ürrcent	acil
to be repaired	tu bi riperd	onarılmak
to be submitted	tu bi səbmited	sunulmak
to be published	tu bi pəblisd	yayınlanmak
to be certified	tu bi sertifayd	belgelendirilmek

Dil Bilgisi ve Kalıplar

1. Edilgen Yapının Kullanım Alanları

Aktif yapı: Özne + fiil + nesne
Örnek: "Someone discovered penicillin in 1928." (Yapan belli, önemli)

Edilgen yapı: Nesne + be + fiil (past participle) + by + yapan (isteğe bağlı)
Örnek: "Penicillin was discovered in 1928 (by Alexander Fleming)."

Türkçedeki fark: Türkçe passive voice çok nadir kullanılır. Biz genellikle "bulundu", "keşfedildi" demek yerine "keşfetti" deriz. İngilizce yazıda, özellikle akademik metinlerde, edilgen yapı çok yaygındır.

Ne zaman edilen yapı kullanırız?

1. Yapan bilinmediğinde: "My bag was stolen." (Kimin çaldığı bilinmiyor)
2. Yapan önemsenmediğinde: "The report was completed on time." (Kim tamamladığından ziyade, ne zaman tamamlandığı önemli)
3. Yapan açık olduğunda: "The project was completed by our team." (Yapan zaten bilindiği için tekrarlama gerekir)
4. Resmi/akademik metinlerde: "It has been found that climate change affects ocean temperatures." (Bilimsel yazıda daha güvenilir görünür)

2. Have/Get Something Done Kalıbı

Formül: Özne + have/get + nesne + past participle

Anlamı: Başkasının bir şey yapmasını sağlamak, yaptırtmak.

Fark:

• have: Daha resmi, düzenli ve profesyonel. "I have my car repaired at the garage." (Düzenli servis)
• get: Daha gayri resmi ve günlük. "I got my hair cut yesterday." (Berber de olabilir, formal değil)

Örnekler:

• "I had my house painted last month." (Evimi boyattırdım - bana boyandı)
• "She got her dress cleaned." (Elbisesini temizletti)
• "They will have their website redesigned." (Web sitelerini yeniden tasarlattıracaklar)

Örnek Cümleler

1. "The Great Wall of China was built over many centuries."
Çin Seddi birçok yüzyıl boyunca inşa edildi.

2. "The research paper has been published in a prestigious journal."
Araştırma makalesi prestijli bir dergide yayınlandı.

3. "My car was damaged in the accident, but I had it repaired quickly."
Arabam kazada hasar gördü, ama onu hızlı onarttım.

4. "The decision was made by the board of directors without consulting employees."
Karar, çalışanlarla danışılmadan yönetim kurulu tarafından alındı.

5. "It was reported that the company would announce a merger."
Şirketin bir birleşme ilan edeceği bildirildi.

6. "She had her thesis reviewed by her professor before submission."
Tez gönderilmeden önce profesörü tarafından incelenmesini sağladı.

7. "The contract was signed yesterday by both parties."
Sözleşme dün her iki taraf tarafından imzalandı.

8. "The budget has not been approved yet by the financial committee."
Bütçe henüz mali komite tarafından onaylanmadı.

9. "The new policy will be implemented next month to improve safety."
Güvenliği artırmak için yeni politika gelecek ay uygulanacak.

10. "They got their documents notarized at the bank."
Belgelerini bankada noter onaylı hale ettirdiler.

11. "The meeting was postponed due to unforeseen circumstances."
Toplantı öngörülemeyen koşullar nedeniyle ertelendi.

12. "She will have her apartment furnished professionally."
Apartmanını profesyonelce döşettireceği.

Diyalog

Senaryo: Yönetici (A) ve çalışan (B) bir proje teslimi hakkında konuşuyorlar.

A: "Has the report been submitted to the client yet?"
Rapor müşteriye sunuldu mu?

B: "Yes, it was sent this morning. I had it reviewed by our team first."
Evet, bu sabah gönderildi. Önce takımımla incelettirdim.

A: "Good. And what about the presentation slides? They should be prepared by the end of today."
İyi. Peki sunum slaytları? Bunlar bugün bitiminde hazırlanmış olmalı.

B: "The slides are almost done. I got them designed by our graphics team. They will be completed by 5 PM."
Slaytlar neredeyse hazır. Grafik ekibimiz tarafından tasarlanmasını sağladım. Saat 5'te bitecek.

A: "Excellent. Was the budget approved for the additional costs?"
Mükemmel. İlave maliyetler için bütçe onaylandı mı?

B: "Not yet, but it was discussed with the finance department yesterday. A decision is expected tomorrow."
Henüz değil, ama dün finans bölümüyle tartışıldı. Yarın bir karar bekleniyor.

A: "Let me know as soon as it is confirmed. Also, I need the user manual to be translated into three languages."
Onaylandığında bana haber ver. Ayrıca kullanıcı kılavuzunun üç dile çevrilmesini istiyorum.

B: "I'll have that arranged with our translation agency. How soon do you need it?"
Bunu tercüme acentemizle ayarlattıracağım. Ne kadar acil ihtiyacınız var?

A: "Within two weeks. This project has been delayed enough already."
İki hafta içinde. Bu proje yeterince geciktirildi zaten.

Türklerin Sık Yaptığı Hatalar

1. Hata: "The report was wrote by the manager."
Doğru: "The report was written by the manager."
Neden: Past participle'ı unutuyoruz. Edilgen yapıda daima "be + past participle" kullanılır, "be + past tense" değil.

2. Hata: "The decision has been taking by the board."
Doğru: "The decision has been taken by the board."
Neden: Present perfect passive'de de past participle gerekir. "Taking" yerine "taken" yazmalıyız.

3. Hata: "I had my car washed it yesterday." veya "I had my car to be washed."
Doğru: "I had my car washed yesterday."
Neden: "Have something done" yapısında nesne + past participle kullanırız. "it" veya "to be" eklemeyiz. Türkçedeki doğal anlatım aslında hatalı İngilizcede göründüğü gibi yapılanır.

4. Hata: "The project will be completed by next month by our team."
Doğru: "The project will be completed next month." (veya yapan açı ise: "The project will be completed by our team next month.")
Neden: Gereksiz "by" fazlalığı. Zaman ifadesinden sonra "by + yapan" eklemek tuhaf olur. Yapan önemsizse "by" cümlesi atlanır.

5. Hata: "My hair got cut" (B1/B2 seviyesinde) - "got" yerine "had" kullanması gerekir resmi yazıda
Doğru: Akademik veya resmi metinlerde: "I had my hair cut."
Neden: "Get" çok gayri resmidır. B2'de akademik/profesyonel ortamlarda "have" tercih edilir.

Alıştırma

1. Boşluğu doldurun (have/get + past participle):
"She _____ (repair) her laptop yesterday because the screen was broken."
A) have repaired
B) had repaired
C) has repaired
D) had it repaired

2. Aşağıdaki cümleyi edilgen yapıya çevirin:
"The company developed this software over two years."
A) This software was developed by the company over two years.
B) This software has been developed by the company over two years.
C) This software is developed by the company over two years.
D) This software will be developed by the company over two years.

3. Hangi cümle dilbilgisi açısından yanlış?
A) "The report was submitted on time."
B) "The meeting has been postponed until next week."
C) "The decision was made by the manager yesterday."
D) "The project will be completed last month."

4. Boşluğu uygun fiille doldurun:
"The new policy _____ (implement) next month to improve efficiency."
A) will implement
B) will be implemented
C) is implementing
D) has implemented

5. Çevirisi en uygun olan seçeneği seçin: "Belgelerini noter onaylı yaptırdı."
A) She had her documents notarized.
B) She was having her documents notarized.
C) She has had her documents notarized.
D) She got documents notarized for her.

6. Hangisi "have something done" kalıbını yanlış kullanmıştır?
A) "I had my hair cut at the salon."
B) "They had their house painted last summer."
C) "He had his teeth to be cleaned by the dentist."
D) "She will have her dress altered before the party."

7. Aşağıdakilerden hangisi akademik yazı için en uygun?
A) "Somebody discovered a new species in the rainforest."
B) "A new species was discovered in the rainforest."
C) "They have been discovering a new species in the rainforest."
D) "People discovered a new species in the rainforest."

8. Boşluğu tamamlayın:
"The regulations _____ (enforce) strictly by the authorities from next month."
A) will enforce
B) will be enforce
C) will be enforced
D) are being enforced

Cevap Anahtarı

1. D - "had it repaired" (have something done yapısı)
2. A - Past tense passive, "over two years" zaman belirler
3. D - "will be completed last month" dilbilgisel olarak yanlış; geçmiş zaman ile future karışık
4. B - "will be implemented" (future passive)
5. A - "had her documents notarized" (have something done)
6. C - "to be cleaned" gereksiz; doğru: "had his teeth cleaned"
7. B - Akademik yazıda yapan bilinmediğinde veya önemsenmediğinde passive kullanılır
8. C - "will be enforced" (future passive)

Telaffuz İpucu

1. Past Participle Sesleri: "-ed" sonu üç şekilde okunur:

• /t/ sesi: "washed" (wosht), "brushed" (brusht), "developed" (devéləpt)
• /d/ sesi: "played" (pleyd), "designed" (dizaynd), "published" (pablisht)
• /ɪd/ sesi: "wanted" (wóntɪd), "needed" (nídɪd), "submitted" (səbmítɪd) - t veya d ile biten fiillerden sonra

2. Passive Voice Vurgusu: Edilgen yapılarda vurgu genelde özne ve "be" fiilinin üzerine gelmez; nesneye (past participle) ve bulunmaktan ziyade eylemin kendisine gelir. "It HAS been done" değil, "It has BEEN done" veya "It has been DONE" şeklinde.

3. "Have/Get" Cümlelerde Hız: "I had my car repaired" söylenirken, "had" ve "repaired" kelimeler arasındaki nesne "my car" hızlı ve düşük tonla okunur; vurgu "had" ve "repaired"e gelir.

---

Bu ders tamamlandı. Bir sonraki derste (Ders 4) Dolaylı Anlatım (Reported Speech)'i öğreneceksin. Edilen yapı ve akademik ton, reported speech'te de çok kullanılır. Şimdiye kadar passive voice'u anladığın için, reported speech'teki passive ifadeleri de rahatlıkla anlayabileceksin.