Konum Hataları: Yanlılık, Doğrusallık ve Kararlılık

Konum Hataları: Yanlılık, Doğrusallık ve Kararlılık

Önceki derste ölçüm sisteminin neden bir sistem olduğunu ve varyasyonun kaynaklarını gördük. Bu derste ölçümün konumuyla ilgili hatalara bakıyoruz: ölçümlerimiz gerçek değerin neresinde duruyor? Bir sonraki derste ise yayılım hatalarına, yani tekrarlanabilirlik ve yeniden üretilebilirliğe geçeceğiz.

Neden önemli?

Ölçüm sistemi sürekli aynı yöne kayıyorsa, parçalar sınırın içinde görünürken aslında dışında olabilir. Bu durum hem hatalı ürünün müşteriye gitmesine hem de iyi ürünün gereksiz yere ıskartaya ayrılmasına yol açar.

Üç kavram

Yanlılığı değerlendirme adımları

• Referans değeri bilinen bir master parça seçin. Değeri, daha hassas bir cihazla veya kalibrasyon laboratuvarında belirlenmiş olmalı.
• Parçayı normal koşullarda, aynı yöntemle en az on kez ölçün.
• Ölçümlerin ortalamasını hesaplayın.
• Yanlılık = ölçüm ortalaması − referans değer.
• Sonucu ölçüm sisteminin toplam varyasyonuna ve tolerans genişliğine göre yorumlayın; yanlılığın istatistiksel olarak sıfırdan farklı olup olmadığına bakın.

Doğrusallık nasıl incelenir?

• Ölçüm aralığının alt, orta ve üst bölgesini temsil eden en az üç, tercihen beş master parça alın.
• Her parçayı birkaç kez ölçüp her biri için yanlılığı hesaplayın.
• Yanlılığı referans değere karşı bir grafikte gösterin ve bir doğru uydurun. Eğim belirgin ise yanlılık aralığın içinde değişiyor demektir.

Kararlılık nasıl izlenir?

Bir master parçayı belirli aralıklarla (örneğin her vardiya başında veya haftada bir) ölçün. Küçük alt gruplar halinde ortalama ve aralık değerlerini ortalama-aralık (X-bar/R) kontrol kartına işleyin. Kontrol dışı bir nokta, eğilim veya sürekli tek yönde kayma varsa ölçüm sistemi kararlı değildir.

Küçük örnek

Bir kumpasla, 25,000 mm olduğu bilinen bir mastar on kez ölçülüyor ve ortalama 25,012 mm çıkıyor. Yanlılık 0,012 mm olur. Tolerans dar ise bu değer önemli olabilir; geniş ise kabul edilebilir. Aynı kumpas 5 mm'lik mastarda yanlılık göstermiyor ama 100 mm'de gösteriyorsa sorun doğrusallıktır.

Sık hatalar

• Master parça yerine üretimden rastgele bir parça kullanmak.
• Referans değerin izlenebilirliğini kontrol etmemek.
• Doğrusallığı yalnızca tek bir noktada denemek.
• Kararlılık kartını başlatıp veriyi yorumlamamak.
• Yanlılığı kalibrasyonla karıştırmak: kalibrasyon düzeltir, yanlılık analizi ise durumu ortaya koyar.

Küçük uygulama

Kendi işyerinizdeki bir ölçüm cihazını seçin. Hangi master parça veya mastarı kullanabileceğinizi, ölçüm aralığının hangi noktalarında kontrol yapacağınızı ve kararlılığı ne sıklıkla izleyeceğinizi yazın.

Özet

Yanlılık ortalamanın gerçek değerden sapmasıdır; doğrusallık bu sapmanın aralık boyunca değişimini, kararlılık ise zaman içindeki değişimini anlatır. Sıradaki derste ölçümün yayılımına, yani Gage R&R'nin kalbine geçiyoruz.