Düzenli Fiillerde Geçmiş Zaman (Regular Verbs - Past Simple)

Önceki ders: Bir önceki derste be fiilinin geçmiş hâli olan was/were ile tanışmış ve "I was tired.", "They were at home." gibi cümleler kurmayı öğrenmiştin. Bu derste ise cümlede gerçek bir fiil (work, play, watch gibi) kullanarak geçmişte yaptığın işleri anlatmayı öğreneceksin. Bir sonraki derste ise kurallara uymayan, yani "düzensiz" fiillerle (irregular verbs) tanışacaksın.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Düzenli fiillere -ed eki ekleyerek geçmiş zaman cümlesi kurmayı
• Olumsuz cümle ve soru cümlesinde did/didn't kullanımını
• -ed ekinin üç farklı okunuşunu (/t/, /d/, /ɪd/)
• -ed eki eklerken yazımda dikkat edilmesi gereken kuralları

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Olumlu cümle: Özne + fiil + -ed + tümleç.
Örnek yapı: I / worked / yesterday. (Ben / çalıştım / dün.)

Olumsuz cümle: Özne + did not (didn't) + fiil (yalın hâl, -ed almaz) + tümleç.
Örnek yapı: I / didn't work / yesterday. (Ben / çalışmadım / dün.)

Soru cümlesi: Did + özne + fiil (yalın hâl) + tümleç?
Örnek yapı: Did / you / work / yesterday? (Sen / çalıştın mı / dün?)

Türkçeyle fark: Türkçede geçmiş zaman eki (-dı/-di/-du/-dü) her zaman fiilin üzerinde olur. İngilizcede ise olumsuz ve soru cümlelerinde geçmişlik anlamı fiile değil, did kelimesine yüklenir; bu yüzden "Did you worked?" gibi bir cümle yanlıştır, çünkü zaman zaten "did" ile verilmiştir.

Yazım kuralları:

• Fiil e ile bitiyorsa sadece -d eklenir: live → lived, arrive → arrived.
• Fiil ünsüz + y ile bitiyorsa y, i'ye dönüşür ve -ed eklenir: study → studied, carry → carried.
• Tek heceli, ünsüz-ünlü-ünsüz ile biten fiillerde son ünsüz ikizleşir: stop → stopped, plan → planned.
• Diğer durumlarda doğrudan -ed eklenir: walk → walked, play → played.

Örnek cümleler

I worked in a café last summer.
Geçen yaz bir kafede çalıştım.

She watched a good film yesterday.
O, dün güzel bir film izledi.

We played football on Saturday.
Cumartesi günü futbol oynadık.

He walked to school this morning.
O, bu sabah okula yürüdü.

They studied English last night.
Onlar dün gece İngilizce çalıştılar.

I visited my grandmother last week.
Geçen hafta büyükannemi ziyaret ettim.

She listened to music in the evening.
O, akşamları müzik dinledi.

We wanted a table for two.
İki kişilik bir masa istedik.

The train arrived late.
Tren geç geldi.

I finished my homework at nine o'clock.
Ödevimi saat dokuzda bitirdim.

They travelled to Izmir by bus.
Onlar otobüsle İzmir'e seyahat ettiler.

We didn't play tennis; it rained.
Tenis oynamadık; yağmur yağdı.

Diyalog

A: What did you do last weekend?
(Geçen hafta sonu ne yaptın?)

B: I visited my cousin in Ankara.
(Ankara'daki kuzenimi ziyaret ettim.)

A: Really? Did you travel by bus or by train?
(Gerçekten mi? Otobüsle mi yoksa trenle mi seyahat ettin?)

B: I travelled by train. It was comfortable.
(Trenle seyahat ettim. Rahattı.)

A: What did you do there?
(Orada ne yaptınız?)

B: We cooked dinner together and watched a film.
(Birlikte akşam yemeği pişirdik ve bir film izledik.)

A: Did you walk around the city?
(Şehirde yürüdünüz mü?)

B: Yes, we walked in the old town for two hours.
(Evet, eski şehirde iki saat yürüdük.)

A: That sounds nice. I stayed at home and studied.
(Kulağa güzel geliyor. Ben evde kaldım ve ders çalıştım.)

B: Did you finish your project?
(Projeni bitirdin mi?)

A: No, I didn't finish it. I need more time.
(Hayır, bitirmedim. Daha fazla zamana ihtiyacım var.)

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: I didn't watched the film. → Doğru: I didn't watch the film. (didn't zaten geçmiş anlamı verir, fiile tekrar -ed eklenmez)
• Yanlış: Did you worked yesterday? → Doğru: Did you work yesterday? (soruda da fiil yalın kalır)
• Yanlış: studyed → Doğru: studied (ünsüzden sonra gelen y, i'ye döner)
• Yanlış: "wanted" kelimesini "vontd" gibi tek hızlı sesle okumak → Doğru: "vontıd" şeklinde, sonuna ekstra bir hece ekleyerek okumak
• Yanlış: stoped → Doğru: stopped (tek heceli, ünsüz-ünlü-ünsüz biten fiillerde son harf ikizleşir)

Alıştırma

1. I ___________ (watch) TV last night.
2. She ___________ (study) for the exam yesterday.
3. We ___________ (not / play) tennis on Sunday.
4. ___________ you ___________ (visit) your friend last week?
5. Türkçeden İngilizceye çevir: "Dün akşam yemek pişirdim." (cook)
6. Türkçeden İngilizceye çevir: "Onlar geçen yıl İstanbul'a seyahat ettiler." (travel)
7. Hangi kelimenin sonu /ɪd/ sesiyle biter? a) played b) watched c) wanted d) walked
8. Hangi cümle doğrudur? a) Did she worked yesterday? b) Did she work yesterday? c) She did work yesterday? d) Did she works yesterday?

Cevap Anahtarı

1. watched
2. studied
3. didn't play
4. Did / visit
5. I cooked dinner last night.
6. They travelled to Istanbul last year.
7. c) wanted
8. b) Did she work yesterday?

Telaffuz ipucu

• -ed eki, sözcük p, k, ç, ş, f, s gibi tonsuz (sessiz titreşimsiz) bir sesle bitiyorsa /t/ olarak okunur: watched, walked.
• -ed eki, sözcük ünlü veya b, g, v, z, l, m, n, r gibi tonlu bir sesle bitiyorsa /d/ olarak okunur: played, listened, arrived.
• -ed eki, sözcük t veya d sesiyle bitiyorsa /ɪd/ olarak, ayrı bir hece hâlinde okunur: wanted, started, visited.