Kendini Tanı: Nasıl Öğrendiğini Keşfet

Hoş geldin! Bu kursta ders çalışmayı gerçekten verimli hâle getirecek yöntemleri öğreneceksin. Ama önce en önemli adımı atıyoruz: kendini tanımak. Çünkü herkese uyan tek bir 'mükemmel çalışma yöntemi' yok. Bu ilk derste, senin zihninin nasıl çalıştığını, hangi saatlerde daha dikkatli olduğunu ve neyin seni zorladığını keşfedeceksin.

Neden önemli?

Bir öğrenci hayal et. Akşam saat onda kitabını açıyor, iki saat oturuyor ama ertesi gün hiçbir şey hatırlamıyor. Aynı öğrenci sabah erkenden kalkıp yarım saat çalıştığında ise konuyu çok daha iyi anlıyor. Aradaki fark yetenek değil; kendini tanımamak. Ne zaman zihninin daha açık olduğunu, dikkatinin ne kadar süre canlı kaldığını ve hangi konularda daha çok zorlandığını bilmeyen biri, elindeki zamanı ve enerjiyi doğru yere harcayamaz. Bu sadece öğrenciler için değil; bir çalışan raporunu en verimli saatte hazırlamak ister, bir ev hanımı ders çalışan çocuğuna doğru saatleri önerebilmek için bunu bilmek ister, emekli biri yeni bir dil öğrenirken kendi ritmini bulmak ister. Kendini tanımadan yapılan her plan, tahminden ibaret kalır.

Temel bilgi

Kendini tanımak dediğimizde üç şeye bakıyoruz: enerji ritmin, dikkat süren ve güçlü/zayıf yönlerin. Bunları tek tek açalım.

Enerji ritmi: Gün içinde herkesin zihni aynı canlılıkta çalışmaz. Bazı insanlar sabah daha uyanık ve odaklı olur, bazıları ise akşam saatlerinde daha iyi düşünür. Buna 'kronotip' denir ama bu kelimeyi ezberlemene gerek yok; önemli olan kendi düzenini fark etmen.

Dikkat süresi: İnsan zihni uzun süre aynı şeye kesintisiz odaklanamaz. Bir süre sonra dikkat dağılır, göz kitaptan kaçar, aynı satırı üç kere okursun. Bu normaldir; sorun bunu fark etmemektir.

Güçlü ve zayıf yönler: Kimi insan sayılarla, kimi kelimelerle daha rahat çalışır. Kimi bir şeyi dinleyince öğrenir, kimi yazınca, kimi çizip şema yapınca. Hiçbiri diğerinden daha 'üstün' değildir; sadece farklıdır.

Adım adım nasıl yapılır?

• 1. Bir hafta boyunca enerji günlüğü tut. Sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde üç kez kendine 'şu an ne kadar uyanığım' diye sor ve 1'den 5'e kadar bir not ver. Bir hafta sonunda hangi saatlerin sende hep yüksek çıktığına bak.
• 2. Dikkatinin ne zaman dağıldığını gözlemle. Çalışırken bir saat tut. Zihnin ne zaman kaymaya başlıyor, kaç dakika sonra? Bu, senin gerçek odaklanma süren. Genelde 20-40 dakika arasıdır; kimse için bu iki saat değildir.
• 3. Öğrenme tercihini test et. Aynı konuyu bir gün sadece okuyarak, bir başka gün sesli anlatarak, bir başka gün de yazıp şema çizerek çalış. Hangisinde daha kolay hatırladığını fark et.
• 4. Zorlandığın alanları listele. Geçmiş sınav kağıtlarına, ödevlerine veya iş değerlendirmelerine bak. Hangi konularda tekrar tekrar hata yaptığını yaz. Bu liste, ileride nereye daha fazla zaman ayıracağını gösterecek.
• 5. Bulduklarını tek bir sayfada topla. 'Ben en uyanık ...saatlerinde oluyorum', 'Dikkatim yaklaşık ...dakika sürüyor', 'En iyi ...yaparak öğreniyorum', 'En çok ...konusunda zorlanıyorum' cümlelerini kendi bilgilerinle doldur. Bu sayfa, bundan sonraki derslerde plan yaparken sana rehber olacak.

Örnek

Bir üniversite öğrencisi düşünelim. Her gece saat on birde ders çalışmaya başlıyor ve iki saat sonra kitabı kapatıp yattığında hiçbir şey hatırlamadığını fark ediyor. Bir hafta boyunca enerji günlüğü tutuyor ve gördüğü şey şu: akşam saat on birde enerjisi hep en düşük seviyede, ama sabah yedi ile dokuz arası kendini oldukça uyanık hissediyor. Ayrıca dikkatinin yaklaşık yirmi beş dakika sonra dağıldığını fark ediyor. Bunu öğrendikten sonra çalışma saatini sabaha kaydırıyor ve yirmi beş dakikalık bölümler halinde çalışıp aralarında kısa dinlenmeler veriyor. Aynı süreyi çalışmasına rağmen artık daha çok şey hatırladığını görüyor. Burada değişen tek şey, kendi ritmini öğrenmiş olması.

Sık yapılan hatalar

• Herkesin önerdiği 'en iyi saat' veya 'en iyi yöntemi' kendi durumunu hiç sorgulamadan uygulamaya çalışmak.
• Tek bir günün gözlemine bakıp genel bir sonuca varmak; oysa gerçek ritmi görmek için en az bir hafta gerekir.
• Dikkat dağıldığında kendini yetersiz sanmak; oysa bu, kimseye özgü olmayan doğal bir durumdur.
• Sadece bir öğrenme yolunu (örneğin sadece okuma) deneyip diğer yolları hiç denemeden 'bende olmuyor' demek.
• Zorlandığı konuları not etmeden, sadece 'kötü gidiyorum' gibi belirsiz bir hisle kalmak.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Yedi gün boyunca sabah, öğle ve akşam enerji seviyeni 1-5 arasında not et.
• Bir çalışma seansında saat tutup dikkatinin kaç dakika sonra dağıldığını yaz.
• Aynı kısa bir bilgiyi bir gün okuyarak, bir gün de sesli tekrar ederek öğrenip hangisinde daha iyi hatırladığını karşılaştır.

Kendini sına

• 1. Enerji ritmi ne anlama gelir?
• 2. Dikkat süreni fark etmenin en basit yolu nedir?
• 3. Herkes için aynı 'en iyi çalışma saati' var mıdır?
• 4. Zorlandığın konuları nereden tespit edebilirsin?
• 5. Bir hafta boyunca gözlem yapmak neden tek bir günden daha güvenilirdir?

Cevaplar

• 1. Gün içinde zihninin ne zaman daha uyanık, ne zaman daha durgun olduğunu gösteren kişisel düzendir.
• 2. Çalışırken saat tutup zihnin ne zaman kaymaya başladığını gözlemlemektir; genelde 20-40 dakika arasıdır.
• 3. Hayır, herkesin ritmi farklıdır; kendi gözlemine göre bulman gerekir.
• 4. Geçmiş sınav kağıtları, ödevler veya iş değerlendirmelerinde tekrarlanan hatalara bakarak.
• 5. Çünkü tek bir gün yorgunluk, uykusuzluk gibi geçici durumlardan etkilenebilir; bir hafta gerçek düzeni gösterir.