Not Tutma ve Özetleme Yöntemleri

Süre hedefi: 10 dk

Önceki derste düzenli tekrarın hafızanı nasıl güçlendirdiğini öğrenmiştin. Ama tekrar edecek düzgün bir notun yoksa, tekrar etmek de zorlaşır. Bu derste, ders sırasında ve çalışırken hızlı, anlaşılır ve sonradan kolayca tekrar edebileceğin notlar tutmayı öğreneceksin. Bir sonraki derste ise bu düzenli çalışmanın seni sınav kaygısından nasıl koruduğuna bakacağız.

Neden önemli?

Bir öğrenci dersi dinlerken öğretmenin söylediği her şeyi kelime kelime yazmaya çalışır. Elleri yorulur, dikkati dağılır, öğretmenin anlattığı önemli bir örneği kaçırır. Eve gidince deftere baktığında ise karşısında birbirine bağlanmamış, anlamsız cümle parçaları görür. Sınavdan bir gün önce o notlara tekrar bakmaya çalıştığında hiçbir şey hatırlamaz, çünkü not aslında "kayıt" değil, "anlama aracı" olmalıydı.

İyi tutulan bir not iki iş birden yapar: Birincisi, dersi dinlerken seni derse bağlı tutar, çünkü dinlediğini anlayıp kendi cümlenle yazman gerekir. İkincisi, daha sonra o deftere baktığında beş dakikada konunun tamamını hatırlamanı sağlar. Kötü not ise ikisini de yapmaz; sadece zaman ve enerji kaybettirir.

Temel bilgi

Not tutmanın amacı, duyduğun veya okuduğun her şeyi kopyalamak değildir. Amaç, bilgiyi kendi zihninde işleyip en önemli kısmını, anlaşılır bir biçimde saklamaktır. Bunun için birkaç basit yöntem vardır. Hepsini aynı anda kullanmak zorunda değilsin; hangisi sana uyuyorsa onu seç.

Hangi yöntemi seçersen seç, unutma: Not, cümle cümle değil, anlam anlam tutulur. Öğretmenin söylediği cümleyi aynen yazmak yerine, "bu cümle ne diyor?" diye kendine sor ve onu kendi kelimelerinle, kısaca yaz.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Ders başlamadan önce sayfanın en üstüne tarih ve konu başlığını yaz. Bu, daha sonra notlarını ararken saniyeler kazandırır.
2. Dinlerken veya okurken, her cümleyi değil, her ana fikri yakala. Kendine "bu paragrafın veya bu cümlenin tek kelimelik özeti ne olurdu?" diye sor.
3. Yakaladığın ana fikri kendi cümlenle, kısa ve sade şekilde yaz. Tam cümle kurmak zorunda değilsin; "su döngüsü: buharlaşma → yoğunlaşma → yağış" gibi kısa akışlar yeterli.
4. Önemli gördüğün yerleri (tarih, formül, tanım, örnek) farklı bir işaretle vurgula: altını çiz, yıldız koy veya renkli kalemle işaretle. Ama her yeri vurgulama; her şey önemliyse hiçbir şey önemli değildir.
5. Ders bittikten sonra, aynı gün içinde (mümkünse aynı gün, en geç ertesi gün) notuna beş dakika ayır. O notu okuyup, eksik veya anlaşılmaz kalan yerleri tamamla. Bu adım, notunu birkaç hafta sonra da anlaşılır tutan en kritik adımdır.
6. Uzun bir metni veya bölümü özetlerken, önce tamamını oku, sonra kitaba bakmadan kendi cümlelerinle iki-üç cümlede özetle. Sonra kitapla karşılaştırıp eksik kalanı ekle.

Örnek

Bir öğrenci tarih dersinde bir savaşın nedenlerini dinliyor. Öğretmen beş dakika boyunca konuşuyor. Öğrenci her cümleyi yazmak yerine şunu not alıyor: "Savaşın 3 nedeni: 1) sınır anlaşmazlığı, 2) ekonomik kriz, 3) ittifak antlaşmaları. En etkilisi: ekonomik kriz (öğretmen 2 kez vurguladı)." Beş satırlık bir açıklamayı üç satıra indirmiş, ama en önemli bilgiyi ve öğretmenin vurgusunu kaybetmemiş oluyor. Sınavdan bir hafta önce bu üç satıra baktığında, o günkü dersin tamamını hatırlıyor.

Sık yapılan hatalar

• Söyleneni kelime kelime yazmaya çalışmak. Bu hem yorucudur hem de dikkatini dersten koparır.
• Her şeyi aynı renkle, aynı önemde yazmak. Önemli olanla olmayanı ayırmazsan, tekrar ederken hepsini yeniden okumak zorunda kalırsın.
• Notu aldıktan sonra bir daha hiç bakmamak. Not tutmak tek başına yeterli değildir; aynı gün gözden geçirilmezse anlam kaybolur.
• Sadece defter kenarına dağınık kelimeler yazıp düzenlememek. Zamanla o notlar okunamaz hâle gelir.
• Özetlerken kitaptan veya sunumdan direkt kopyalamak. Kendi cümlenle yazmadığın bilgi, gerçekten anladığın anlamına gelmez.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bir derste veya bir video izlerken sadece madde işaretli liste yöntemiyle not tutmayı dene, sonra notuna bakmadan konuyu birine anlatmaya çalış.
• Elindeki bir ders defterinden bir sayfayı seç ve Cornell yöntemine göre yeniden düzenle: sağ tarafa notlar, sol tarafa sorular veya anahtar kelimeler.
• Bu hafta aldığın her notu, aynı gün içinde beş dakika ayırıp gözden geçir ve eksik kalan yerleri tamamla. Bunu en az üç gün üst üste yap.

Kendini sına

1. Not tutmanın asıl amacı nedir?
2. Cornell yönteminde sayfa kaç bölüme ayrılır?
3. Bir notu, tutulduktan sonra ne zaman gözden geçirmek en etkilidir?
4. "Her yeri vurgulamak" neden bir hatadır?
5. Zihin haritası hangi tür konularda daha işe yarar?

Cevaplar

1. Duyulan veya okunan her şeyi kopyalamak değil, bilgiyi anlayıp en önemli kısmını kendi cümlenle saklamaktır.
2. Üç bölüme: ders notları, anahtar kelimeler/sorular ve alt kısımdaki kısa özet.
3. Mümkünse aynı gün, en geç ertesi gün içinde.
4. Çünkü her şey vurgulanırsa hiçbir şey öne çıkmaz ve tekrar ederken ayırt etmek zorlaşır.
5. Konular birbirine bağlıysa ve aralarındaki ilişkiyi görsel olarak görmek gerekiyorsa.