Neden Bazılarımız Daha Hızlı ve Kalıcı Öğrenir?

Merhaba! Bu kursa hoş geldin. Burada üç şeyi birlikte öğreneceğiz: daha hızlı okumak, okurken akıllıca not almak ve öğrendiklerini unutmadan hatırlamak. Bu üçü bir arada çalışınca, aynı zamanda çok daha fazla şey öğrenebilirsin. Şimdi neden bazı insanların diğerlerinden daha hızlı ve kalıcı öğrendiğine bakalım.

Neden önemli?

Bir öğrenci düşün: sınava üç gün kaldı, elinde 40 sayfalık bir ders notu var. Aynı anda bir çalışan düşün: yöneticisi ona uzun bir rapor gönderdi, yarın sabah toplantıda o rapor hakkında konuşacak. İkisinin de ortak bir sorunu var: az zamanda çok bilgiyi anlamak ve akılda tutmak.

Çoğu insan bu durumda ya kelime kelime okuyup zaman kaybeder, ya da hızlı okur ama hiçbir şey aklında kalmaz. Oysa okuma hızı, not alma ve hafıza teknikleri birlikte kullanıldığında hem zamandan tasarruf edilir hem de öğrenilen bilgi kalıcı olur. Bu ders boyunca göreceğin yöntemler; ders çalışan bir öğrenciye, rapor okuyan bir çalışana, kitap okumayı seven bir emekliye ya da yeni bir işe uyum sağlamaya çalışan bir yeni mezuna aynı şekilde fayda sağlar.

Temel bilgi

Bazı insanların daha hızlı ve kalıcı öğrenmesinin sebebi, doğuştan gelen bir "zeka farkı" değildir. Çoğu zaman fark, kullandıkları yöntemdedir. Yanlış yöntemle çalışan biri çok zaman harcar ama az şey hatırlar. Doğru yöntemi bilen biri ise daha az zamanda daha fazlasını öğrenir.

Bu kursta öğreneceğin üç beceri birbirini besler:

Bu üç beceri tek başına da işe yarar, ama birlikte kullanıldıklarında etkileri kat kat artar. Örneğin sadece hızlı okumayı öğrenip not almayı bilmezsen, okuduğun bilginin çoğunu birkaç gün içinde unutursun. Sadece güzel not alıp hafıza tekniği kullanmazsan, notların bir kağıt yığınına dönüşür ve gerektiğinde hatırlayamazsın.

Öğrenmenin nasıl çalıştığını anlamak için üç basit kavramı bilmen yeterli:

• Dikkat: Beynin bir şeye odaklanma gücüdür. Dikkat dağınıkken okunan bilgi hafızaya iyi işlenmez.
• Anlama: Okuduğun kelimeleri değil, anlamı kavramaktır. Hızlı okumanın amacı hızlı "göz gezdirmek" değil, hızlı anlamaktır.
• Tekrar: Beyin, bir bilgiyi ilk seferde nadiren kalıcı hale getirir. Doğru zamanlarda tekrar etmek, bilgiyi kısa süreli hafızadan uzun süreli hafızaya taşır.

Adım adım nasıl yapılır?

Bu ilk derste henüz teknik uygulamalara girmeyeceğiz; ama öğrenme yolculuğuna doğru başlangıç yapman için küçük bir hazırlık adımı önerelim:

1. Bu hafta okuman gereken bir metin seç (bir ders notu, bir kitap bölümü veya bir rapor olabilir).
2. Şu anda o metni nasıl okuduğunu gözlemle: Kelime kelime mi okuyorsun? Aklın dağılıyor mu? Bitirince ne kadarını hatırlıyorsun?
3. Okumadan önce kendine şu soruyu sor: "Bu metinden ne öğrenmek istiyorum?" Bu, dikkatini toplamana yardımcı olur.
4. Okurken hiçbir teknik kullanmadan, sadece dikkatli oku ve bitince 3 cümleyle özetlemeyi dene.
5. Bu gözlemi bir kenara not et. İlerleyen derslerde öğreneceğin teknikleri kullandıktan sonra aynı deneyi tekrar yapıp farkı kendi gözlerinle göreceksin.

Örnek

Bir çalışan, haftalık toplantı öncesi kendisine gönderilen 10 sayfalık bir raporu okumak zorunda. Normalde raporu baştan sona, her cümleyi aynı hızda okuyor, telefonuna bakıyor, kahve molası veriyor ve sonunda raporun neredeyse yarısını unutmuş oluyor. Toplantıda sorulan bir soruya net cevap veremiyor.

Bu kursu tamamladıktan sonra aynı çalışan, önce raporun başlıklarına hızlıca göz gezdirip neyi öğrenmesi gerektiğine karar veriyor, sonra önemli bölümleri kendi cümleleriyle kısa notlar halinde yazıyor, son olarak bu notları basit bir hafıza tekniğiyle pekiştiriyor. Sonuçta hem daha kısa sürede okuyor hem de toplantıda sorulan sorulara rahatça cevap verebiliyor. Bu örnek kurgusaldır, ama gerçek hayatta pek çok kişinin yaşadığı bir duruma benzer.

Sık yapılan hatalar

• Okurken dikkatin dağınıkken "hızlı okuyorum" sanmak; aslında sadece gözünü metinde gezdirip hiçbir şey anlamamak.
• Not alırken metindeki cümleleri olduğu gibi kopyalamak, kendi cümleleriyle özetlememek.
• Bir bilgiyi bir kere okuyup hiç tekrar etmeden "öğrendim" diye düşünmek.
• Okumaya neden başladığını (ne öğrenmek istediğini) belirlemeden metne dalmak.
• Tüm teknikleri aynı anda, aceleyle uygulamaya çalışıp sonra "bende olmuyor" deyip bırakmak.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bir metin okumadan önce kendine "Bunu neden okuyorum, ne öğrenmek istiyorum?" sorusunu sorma alışkanlığı kazan.
• Okuduğun bir metni bitirdikten sonra, kitaba veya nota bakmadan 3 cümleyle özetlemeyi dene.
• Bir gün boyunca hangi anlarda dikkatinin dağıldığını fark et ve kısa bir listeye yaz (telefon, gürültü, yorgunluk gibi).

Kendini sına

1. Hızlı okumanın asıl amacı nedir?
2. Bir bilgiyi kalıcı hale getirmek için hangi kavram önemlidir: dikkat, anlama ya da tekrar mı, yoksa üçü birden mi?
3. Sadece not almak neden tek başına yeterli değildir?
4. Okumaya başlamadan önce kendine hangi soruyu sormak faydalıdır?
5. Bu derste önerilen haftalık gözlem alıştırmasının amacı nedir?

Cevaplar

• 1) Hızlı okumanın amacı sadece hızlı göz gezdirmek değil, metni hızlı bir şekilde anlamaktır.
• 2) Kalıcı öğrenme için dikkat, anlama ve tekrar üçü birlikte gereklidir; biri eksik olursa öğrenme zayıflar.
• 3) Çünkü not alınan bilgi, hafıza teknikleriyle pekiştirilmezse zamanla unutulur; notlar sadece bir kayıt olur, hatırlama garantisi vermez.
• 4) "Bu metinden ne öğrenmek istiyorum?" sorusunu sormak, dikkati toplamaya ve önemli kısımlara odaklanmaya yardımcı olur.
• 5) Bu alıştırmanın amacı, kursun başında kendi mevcut okuma-hatırlama düzeyini görmek; ilerleyen derslerde öğrenilen tekniklerle aradaki farkı fark etmektir.