Yetkinlik Haritası Çıkarma: Güçlü ve Gelişime Açık Yönlerini Tanı

Bir önceki derste kişisel markanın ne olduğunu ve kariyer hedefini nasıl netleştireceğini gördün. Şimdi sıra kendini tanımakta: elindeki bilgi, beceri ve tutumları bir kağıda dökmeden ne LinkedIn profilin doğru dürüst dolar, ne iş görüşmesinde kendini anlatabilirsin, ne de ağ kurarken kimden ne isteyeceğini bilirsin. Bu ders sana yetkinlik haritası denen basit ama güçlü bir araç kazandıracak.

Neden önemli?

Bir iş görüşmesinde en sık sorulan sorulardan biri şudur: "Seni neden işe alalım?" Çoğu kişi bu soruya "çalışkanım, sorumluluk sahibiyim" gibi genel geçer cümlelerle cevap verir. Oysa işveren somut bir şey duymak ister: hangi işi, ne kadar iyi yapabildiğini ve bunu nereden bildiğini.

Aynı durum terfi görüşmelerinde, LinkedIn profilini doldururken, hatta bir kursa ya da bir işe başvururken de karşına çıkar. Kendi yetkinliklerini net biçimde bilmeyen biri, fırsat geldiğinde onu tanıyamaz veya doğru anlatamaz. Bir öğrenci staj başvurusunda "neyi iyi yapıyorum" diye düşününce aklına hiçbir şey gelmeyebilir; oysa aslında proje ödevlerinde zaman yönetimi, ekip çalışması, sunum yapma gibi pek çok yetkinlik geliştirmiştir, sadece bunları hiç yazıya dökmemiştir. Yetkinlik haritası tam olarak bu görünmeyeni görünür kılar.

Temel bilgi

Yetkinlik, bir işi başarıyla yapabilmek için gereken bilgi, beceri ve tutumların bir araya gelmiş halidir. Üçü birbirinden farklıdır ve genelde birbirine karıştırılır.

Bilgi genelde "biliyorum" demekle, beceri ise "yapabiliyorum" demekle ölçülür. Tutum ise başkalarının seninle çalışırken hissettiği şeydir; bu yüzden tutumları anlamak için hem kendi gözlemine hem de sana geri bildirim veren insanlara ihtiyacın vardır.

Yetkinlikler ayrıca ikiye ayrılır: teknik yetkinlikler (bir yazılımı kullanmak, bir makineyi çalıştırmak, bir dilde yazı yazmak gibi işe özgü, ölçülebilir beceriler) ve kişilerarası yetkinlikler (iletişim, ekip çalışması, problem çözme, zaman yönetimi gibi hemen her işte işe yarayan beceriler). Yetkinlik haritası çıkarırken ikisini de dahil etmelisin, çünkü işverenler ve çevrendeki insanlar seni ikisiyle birden değerlendirir.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Geçmişini tara. Son 2-3 yıl içinde yaptığın işleri, projeleri, dersleri, gönüllü çalışmaları, hatta ev içi sorumlulukları bir listeye dök. Her biri sana bir şey öğretmiştir.
2. Her deneyimden çıkan yetkinlikleri yaz. "Bu işte/derste/görevde ne yaptım, hangi bilgiyi kullandım, hangi beceriyi gösterdim?" diye sor. Örneğin "kalabalık bir organizasyonu yönettim" cümlesinden "planlama", "zaman yönetimi", "ekip koordinasyonu" gibi yetkinlikler çıkar.
3. Her yetkinliği bilgi, beceri veya tutum olarak sınıflandır. Yukarıdaki tabloyu kullanarak hangi türden olduğunu işaretle.
4. Kendini 1'den 5'e kadar puanla. 1: çok zayıfım, 5: bu konuda başkalarına yardımcı olabilirim. Puanı abartmadan, dürüstçe ver.
5. Her yetkinlik için bir kanıt bul. "3 puan verdim ama bunu nereden biliyorum?" sorusuna cevap ver: bitirdiğin bir proje, aldığın bir geri bildirim, tamamladığın bir görev gibi somut bir örnek yaz.
6. Güçlü yönlerini ve gelişime açık yönlerini ayır. 4-5 puan verdiklerin güçlü yönlerin, 1-2 puan verdiklerin gelişime açık yönlerindir. Her gruptan 3 tane seç.
7. Haritanı sakla ve güncelle. Bu bir kağıda bir kereye mahsus yazılıp unutulacak liste değil; 3-6 ayda bir gözden geçireceğin canlı bir belge.

Örnek

(Bu örnek tamamen kurgusaldır.) Bir çalışan, son bir yılda yaptığı işleri gözden geçiriyor: bir raporu düzenli olarak hazırlamış, yeni gelen bir çalışana işi öğretmiş, ekip içinde yaşanan bir anlaşmazlıkta arabuluculuk yapmış. Bu deneyimlerden şöyle bir tablo çıkarıyor:

Bu tabloya bakınca çalışan, rapor hazırlama ve eğitme konusunda güçlü olduğunu, çatışma yönetimi ve sunum yapma konusunda ise gelişmesi gerektiğini net biçimde görüyor. Artık bu iki alanı geliştirmek için küçük adımlar planlayabilir; örneğin bir sonraki toplantıda kısa bir sunum yapmayı gönüllü olarak üstlenebilir.

Sık yapılan hatalar

• Sadece diploma ve sertifikaları yazmak, günlük işlerde kullanılan pratik becerileri unutmak.
• Kendini olduğundan yüksek puanlamak; bu, iş görüşmesinde veya gerçek bir görevde ortaya çıktığında güven kaybına yol açar.
• Kanıt göstermeden puan vermek; "iyiyim" demek yetmez, hangi olaydan bunu çıkardığını bilmek gerekir.
• Yetkinlik haritasını bir kere yapıp bir daha hiç bakmamak; oysa yeni deneyimler yeni yetkinlikler ve yeni puanlar getirir.
• Sadece zayıf yönlere odaklanıp güçlü yönleri görmezden gelmek; oysa kariyer planlamasında güçlü yönler de en az zayıf yönler kadar önemlidir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Son bir yılda yaptığın 5 iş, ders veya proje ile bir sayfalık yetkinlik tablosu oluştur; her satıra en az bir kanıt yaz.
• Sana yakın bir kişiye (arkadaş, yönetici, öğretmen) "beni en çok hangi konuda başarılı buluyorsun?" diye sor ve cevabı tabloya ekle.
• Tablonda en düşük puan verdiğin bir yetkinliği seç ve bu hafta içinde onu 15-20 dakikalığına geliştirecek küçük bir adım at (bir video izlemek, bir kişiden geri bildirim istemek gibi).

Kendini sına

1. Yetkinliği oluşturan üç unsur nedir?
2. Bilgi ile beceri arasındaki temel fark nedir?
3. Bir yetkinliğe puan verirken neden kanıt göstermek gerekir?
4. Teknik yetkinlik ile kişilerarası yetkinlik arasındaki fark nedir?
5. Yetkinlik haritası neden bir kere yapılıp bırakılmamalıdır?

Cevaplar

• Bilgi, beceri ve tutum.
• Bilgi "biliyorum" demektir, teoriktir; beceri ise bu bilgiyi uygulamada gösterebilmektir, "yapabiliyorum" demektir.
• Çünkü kanıt olmadan verilen puan öznel ve abartılı olabilir; kanıt, puanı gerçek bir deneyime dayandırır ve başkasına da anlatılabilir kılar.
• Teknik yetkinlik belirli bir işe veya alana özgüdür (bir programı kullanmak gibi); kişilerarası yetkinlik ise hemen her işte işe yarar (iletişim, zaman yönetimi gibi).
• Çünkü yeni deneyimler yeni yetkinlikler kazandırır ve var olan yetkinliklerin seviyesi zamanla değişir; harita güncel kalmazsa gerçek durumu yansıtmaz.

Yetkinlik haritanı çıkardığına göre artık kendini kağıt üzerinde net biçimde görüyorsun. Bir sonraki derste bu haritayı kullanarak LinkedIn profilini nasıl güçlendireceğini ve doğru bir şekilde kendini nasıl tanıtacağını öğreneceksin.