Modal Fiiller: Tavsiye, İzin ve Olasılık (should, can, may, must)

Bu derste ne öğreneceksin?

• Should ile tavsiye verme ve tavsiye isteme.
• Can ve may ile izin isteme, izin verme ve reddetme.
• Must, might ve could ile zorunluluk ve olasılık ifade etme.
• Modal fiilleri, kursta öğrendiğin fikir belirtme ve koşul cümleleriyle birlikte kullanma.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Modal fiiller (should, can, may, must, could, might) İngilizcede özel bir grup fiildir. Türkçedeki gibi çekim eki almazlar; her özneyle (I, you, he, she, it, we, they) aynı şekilde kullanılırlar ve kendilerinden sonra fiilin yalın hâli gelir, to almazlar.

Kalıp: Özne + modal fiil + fiil (yalın hâl)

Örnek: He should study. (O çalışmalı.) — study fiilinin başında to yoktur, sonunda da -s eki yoktur. Türkçede ise fiile doğrudan '-meli/-malı' eki eklenir; İngilizcede ayrı bir kelime (should) kullanılır.

1. Tavsiye: should / shouldn't

Özne + should/shouldn't + fiil → Bir şeyin yapılmasının iyi veya kötü bir fikir olduğunu söylemek için kullanılır.

2. İzin: can / can't / may / may not

Özne + can/may + fiil → Bir şeyi yapmaya izinli olup olmadığını belirtir. May, can'den daha resmidir.

3. Zorunluluk: must / mustn't

Özne + must + fiil → Güçlü bir zorunluluk veya kuralı ifade eder. Mustn't ise 'kesinlikle yapılmamalı' (yasak) anlamına gelir; 'don't have to' ile karıştırılmamalıdır çünkü o, 'zorunlu değil' demektir.

4. Olasılık: may / might / could / must

Özne + may/might/could + fiil → Bir şeyin olması muhtemel olduğunda kullanılır. Must, bir şeyden neredeyse emin olunduğunda ('kesin olmalı') kullanılır.

Örnek cümleler

You should drink more water every day.
Her gün daha fazla su içmelisin.

In my opinion, you shouldn't work so many hours.
Bence bu kadar çok saat çalışmamalısın.

Can I open the window, please?
Pencereyi açabilir miyim, lütfen?

You can't park here; it's forbidden.
Buraya park edemezsin; yasak.

May I ask you a question?
Size bir soru sorabilir miyim?

Students must wear a uniform at this school.
Bu okulda öğrenciler üniforma giymek zorunda.

You mustn't smoke in the hospital.
Hastanede sigara içmemelisin (kesinlikle yasak).

She might come to the party if she finishes work early.
Eğer işini erken bitirirse partiye gelebilir.

If it rains, the match could be cancelled.
Eğer yağmur yağarsa maç iptal edilebilir.

He must be tired; he worked all night.
Yorgun olmalı; bütün gece çalıştı.

I think people should recycle more, and if everyone did, the environment could be much cleaner.
Bence insanlar daha çok geri dönüşüm yapmalı ve eğer herkes yapsaydı, çevre çok daha temiz olabilirdi.

Diyalog

A: Doctor, I have a terrible headache. What should I do?
Doktor, korkunç bir baş ağrım var. Ne yapmalıyım?

B: You should rest and drink plenty of water.
Dinlenmelisin ve bol su içmelisin.

A: May I take some medicine as well?
İlaç da alabilir miyim?

B: Yes, you can take this one, but you mustn't take more than two a day.
Evet, bunu alabilirsin, ama günde ikiden fazla almamalısın.

A: Could this headache be caused by stress?
Bu baş ağrısı stresten kaynaklanıyor olabilir mi?

B: It might be. You must reduce your stress and sleep more.
Olabilir. Stresini azaltmalı ve daha çok uyumalısın.

A: If I feel worse tomorrow, should I come back?
Yarın kendimi daha kötü hissedersem, tekrar gelmeli miyim?

B: Yes, you should. And you shouldn't go to work if you're not feeling well.
Evet, gelmelisin. Ve kendini iyi hissetmiyorsan işe gitmemelisin.

A: Thank you, doctor. Can I ask one more thing?
Teşekkürler doktor. Bir şey daha sorabilir miyim?

B: Of course, go ahead.
Tabii, buyurun.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: You should to go. → Doğru: You should go. (Modal fiillerden sonra 'to' kullanılmaz.)
• Yanlış: Can I to use your phone? → Doğru: Can I use your phone? (Aynı kural izin sorularında da geçerlidir.)
• Yanlış: You can not to park here. → Doğru: You can't park here. (Olumsuzda da 'to' gelmez, kısaltma can't/cannot kullanılır.)
• Yanlış: He musts study. → Doğru: He must study. (Modal fiiller üçüncü tekil şahısta '-s' almaz.)
• Yanlış: You mustn't come if you don't want. (zorunluluk yok anlamında) → Doğru: You don't have to come if you don't want. ('Mustn't' yasak demektir, 'zorunlu değil' için 'don't have to' kullanılır.)

Alıştırma

1. You ______ (should) study harder before the exam.
2. ______ I open the door for you? (izin isteme, resmi)
3. Students ______ (must) follow the school rules.
4. He ______ (might) be at home now; I'm not sure.
5. 'Can I borrow your pen?' cümlesinin Türkçesini yazın.
6. Doğru şıkkı seçin: You ______ smoke here, it's forbidden. (a) should not (b) mustn't (c) don't have to
7. 'If you study, you could pass the exam.' cümlesini Türkçeye çevirin.
8. Doğru şıkkı seçin: He ______ be tired; he slept for ten hours. (a) can't (b) should (c) must not

Cevap Anahtarı

1. should
2. May
3. must
4. might
5. Kalemini ödünç alabilir miyim?
6. (b) mustn't
7. Eğer çalışırsan sınavı geçebilirsin.
8. (a) can't

Telaffuz ipucu

• Should ve could kelimelerinde 'l' harfi okunmaz: 'şud', 'kud' şeklinde söylenir.
• Must kelimesindeki 'u' sesi Türkçedeki 'a'ya yakın okunur: 'mast'.
• Can cümle içinde vurgusuz söylendiğinde 'kın' gibi hafif duyulur; olumsuzu can't ise net ve vurgulu söylenir.

Kapanış

Bu ders, kursun son dersiydi. Bu kursta fikir belirtme kalıplarını (in my opinion, I think), karşılaştırma yapılarını (comparative/superlative), koşul cümlelerini (if clauses) ve şimdi de tavsiye, izin ve olasılık bildiren modal fiilleri öğrendin. Artık bir konu hakkında düşüncenizi belirtebilir, iki şeyi karşılaştırabilir, koşullu cümleler kurabilir ve doğru modal fiillerle tavsiye verip izin isteyebilirsiniz. Öğrendiklerinizi günlük konuşmalarda ve yazılarınızda tekrar tekrar kullanarak pekiştirmeniz önerilir. Tebrikler, kursu tamamladınız!