Kendini Tanımak: Güçlü ve Gelişime Açık Yönlerin

Bir önceki derste özgüvenin ne olduğunu ve nereden geldiğini konuşmuştuk. Bu derste bir adım daha atıyoruz: kendini tanımak. Çünkü kendini tanımadan özgüven inşa etmeye çalışmak, temeli bilmeden ev inşa etmeye benzer. Bu ders bittiğinde kendi güçlü yönlerini ve gelişime açık yönlerini kağıda dökmüş olacaksın; bir sonraki derste bu bilgiyi 'hayır' diyebilme becerisine bağlayacağız.

Neden önemli?

Bir arkadaş grubunda herkes bir konuda fikrini söylerken, bazı insanlar hemen konuşmaya başlar, bazıları ise sessiz kalıp sonradan pişman olur. Aradaki fark çoğu zaman zeka veya bilgi değil; kişinin kendi hakkında ne düşündüğüdür. Kendini iyi tanıyan biri, 'Ben bu konuda iyiyim, rahatça konuşabilirim' ya da 'Bu konuda henüz zayıfım, önce dinleyeyim' diye net bir karar verebilir. Kendini tanımayan biri ise ya gereksiz yere geri çekilir ya da olmadığı biri gibi davranmaya çalışır. İkisi de yorucudur ve zamanla insanı mutsuz eder.

Günlük hayattan bir başka örnek: iş başvurusu yapan biri, kendi güçlü yönlerini bilmediği için mülakatta 'Bilmiyorum, siz ne dersiniz' gibi cevaplar verir. Oysa kendini tanıyan biri, 'Ben planlı çalışmayı severim, ama ani değişikliklerde biraz zorlanırım, bunu geliştirmek için şunu yapıyorum' diyebilir. Bu, hem daha dürüst hem de daha güçlü bir cevaptır.

Temel bilgi

Kendini tanımak demek, kendini olduğun gibi, abartmadan ve küçümsemeden görebilmek demektir. Bunun iki temel parçası vardır:

• Güçlü yönler: Senin doğal olarak iyi yaptığın, yaparken zorlanmadığın veya yaptıkça enerjin arttığı şeyler.
• Gelişime açık yönler: Henüz iyi olmadığın, üzerinde çalışman gerektiğini bildiğin alanlar. Buna 'zayıf yön' değil, 'gelişime açık yön' demek önemlidir, çünkü zayıf yön kalıcı bir etiket gibi hissettirir, gelişime açık yön ise değişebileceğini hatırlatır.

Bir de sık karıştırılan bir nokta var: kendini tanımak, kendini eleştirmek değildir. Kendini eleştiren biri sürekli hatalarına odaklanır ve kendini kötü hisseder. Kendini tanıyan biri ise hem iyi hem eksik yönlerini sakin bir şekilde, sanki bir arkadaşını değerlendirir gibi görür.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Bir kağıt al ve ortadan ikiye böl. Bir tarafa "İyi yaptığım şeyler", diğer tarafa "Zorlandığım şeyler" yaz.
2. Son bir ay içinde yaşadığın olayları düşün: bir görevi kolayca tamamladığın, birinin seni tebrik ettiği, kendini rahat hissettiğin anlar hangileriydi? Bunları "İyi yaptığım şeyler" tarafına yaz.
3. Aynı şekilde, zorlandığın, ertelediğin, içinden "keşke bunu yapmasaydım" dediğin anları "Zorlandığım şeyler" tarafına yaz.
4. Her iki listeye en az beşer madde yazmaya çalış. Az bulduysan acele etme, birkaç gün boyunca aklına geldikçe ekleyebilirsin.
5. Güçlü yönlerinden birini seç ve bu hafta bilerek kullan; örneğin "iyi dinleyicilik" yazdıysan, bir arkadaşını dinlerken bunu fark ederek yap.
6. Gelişime açık yönlerinden birini seç ve bunun için çok küçük bir adım belirle. "Toplulukta konuşmakta zorlanıyorum" diyorsan, hedef "herkesin önünde konuşma" değil, "bir toplantıda tek bir cümle söylemek" olabilir.
7. Listeni bir yere sakla. Bir ay sonra tekrar bak; neyin değiştiğini, neyin aynı kaldığını gör.

Örnek

(Bu örnek kurgusaldır.) Bir öğrenci, grup ödevlerinde hep sessiz kalıp başkalarının kararlarına uyduğunu fark eder. Kendini tanıma alıştırmasını yaptığında, "iyi yaptığım şeyler" listesine "detaylara dikkat etmek" ve "yazılı anlatım" yazar; "zorlandığım şeyler" listesine ise "topluluk önünde fikir söylemek" yazar. Bunu fark edince, bir sonraki grup ödevinde büyük bir konuşma yapmaya çalışmaz; sadece bir toplantıda "Bence şu kısmı biraz daha netleştirelim" gibi tek bir kısa cümle söyler. Küçük ama gerçek bir adımdır. Bir hafta sonra bir cümle daha söyler. Zamanla bu, onun için doğal bir alışkanlığa dönüşür.

Sık yapılan hatalar

• Sadece zayıf yönlere odaklanmak: İnsanlar genelde eksiklerini kolay sayar ama güçlü yönlerini "zaten herkes yapıyor" diyerek görmezden gelir. Oysa senin kolay bulduğun bir şey, başka biri için zor olabilir.
• Başkasıyla karşılaştırma yapmak: "Ben onun kadar konuşkan değilim" demek, kendini tanımak değil, kendini başkasına göre ölçmektir. Herkesin listesi farklıdır.
• Listeyi bir kere yapıp bir daha bakmamak: Kendini tanımak tek seferlik bir ödev değil, zaman zaman güncellenen bir alışkanlıktır.
• Gelişime açık yönü dev bir hedefe dönüştürmek: "Bu konuda kötüyüm, hemen mükemmel olmalıyım" diye düşünmek kişiyi yorar ve vazgeçirir. Küçük adımlar daha kalıcıdır.
• Sadece kendi kafasında değerlendirmek: Bazen kendi gözümüzle göremediğimiz yönlerimiz olur; güvendiğin birine "bende hangi özellikleri fark ediyorsun" diye sormak faydalı olabilir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• İyi yaptığın şeyler ve zorlandığın şeyler listesini kağıda yaz, en az beşer madde olsun.
• Listende seçtiğin bir güçlü yönü, bu hafta içinde bilerek en az bir kez kullan ve ne hissettiğini not al.
• Güvendiğin bir kişiye "Bende hangi özellikleri fark ediyorsun?" diye sor ve cevabını listenle karşılaştır.

Kendini sına

1. Kendini tanımak ile kendini eleştirmek arasındaki temel fark nedir?
2. "Gelişime açık yön" ifadesi neden "zayıf yön" yerine tercih edilir?
3. Güçlü ve gelişime açık yönleri belirlemek için hangi zaman aralığındaki olayları hatırlamak önerilir?
4. Bir gelişime açık yön için hedef belirlerken nasıl bir adım seçilmelidir: büyük mü, küçük mü?
5. Kendi listeni değerlendirirken başkasıyla karşılaştırma yapmak neden önerilmez?

Cevaplar

• Kendini eleştirmek duygusal ve suçlayıcıdır, kişiyi kötü hissettirir; kendini tanımak ise sakin ve gözlemcidir, değişime açıktır.
• "Zayıf yön" kalıcı bir etiket gibi hissettirir; "gelişime açık yön" ise o alanın değişebileceğini, çalışılabileceğini hatırlatır.
• Son bir ay içindeki somut olaylar hatırlanmalıdır; bu, listenin gerçekçi ve güncel olmasını sağlar.
• Küçük ve ölçülebilir bir adım seçilmelidir; büyük hedefler kişiyi yorar ve vazgeçirebilir.
• Çünkü herkesin güçlü ve gelişime açık yönleri farklıdır; başkasıyla karşılaştırma, kendini tanımak yerine kendini yanlış ölçmeye yol açar.