Zor İnsanlarla ve Baskıyla Başa Çıkma

Neden önemli?

Bir kadın, bir arkadaşına borç para vermeyi kabul etti çünkü arkadaşı üç kere üst üste ısrar etti ve "sen bana bu kadarcık şeyi çok mu görüyorsun" dedi. Parayı verdikten sonra geceler boyu içi rahat etmedi çünkü aslında o parayı kendi faturaları için ayırmıştı. Hepimizin başına böyle anlar gelir: birisi ısrar eder, birisi bizi eleştirir, birisi suçluluk hissettirir ve biz o baskı altında "tamam" deriz, sonra pişman oluruz. Zor insanlarla ve baskıyla başa çıkmayı öğrenmek, kendi kararlarımızı kendimiz vermemizi sağlar.

Temel bilgi

Bu derste üç tür zorlayıcı durumu ele alacağız: ısrarcı talepler, haksız eleştiriler ve manipülasyon. Bu üçü birbirinden farklıdır ama hepsinde ortak bir şey vardır: karşınızdaki kişi, sizin sınırlarınızı aşarak istediğini almaya çalışır.

Burada anahtar kelime fark etmektir. Bir durumun ısrar mı, eleştiri mi, yoksa manipülasyon mu olduğunu anladığınız an, ona nasıl cevap vereceğinizi de daha kolay bulursunuz. Çünkü her birine karşı kullanılacak yöntem biraz farklıdır.

Israrcı taleplere karşı: "Bozuk plak" yöntemi

Bir kişi ısrar ettiğinde, onunla tartışmaya girmeden, sakin bir şekilde aynı cevabı tekrar etmek en etkili yoldur. Buna "bozuk plak" yöntemi denir; tıpkı çizilmiş bir plağın aynı yeri tekrar tekrar çalması gibi, siz de her seferinde sakin ve kısa bir şekilde aynı cevabı verirsiniz. Yeni gerekçeler uydurmaya, kendinizi savunmaya ya da uzun açıklamalar yapmaya gerek yoktur; bu, karşınızdaki kişiye tartışacak yeni bir malzeme verir.

Haksız eleştirilere karşı: Duraklama ve gerçek kontrolü

Birisi size haksız bir şey söylediğinde, ilk tepkinizle hareket etmek yerine bir nefes alıp duraklamak size zaman kazandırır. Ardından kendinize şunu sorun: "Bu söylenen doğru mu, yoksa sadece beni kızdırmak mı istiyor?" Eğer eleştiride gerçek bir pay varsa, ondan öğrenebilirsiniz. Eğer haksızsa, onu kabul etmek zorunda değilsiniz.

Manipülasyona karşı: Duyguyu adlandırmak

Manipülasyon genellikle suçluluk ("beni hiç düşünmüyorsun"), korku ("bunu yapmazsan pişman olursun") veya acıma ("kimse bana yardım etmiyor") duygusu üzerinden çalışır. Bu duyguyu hissettiğiniz an, kendinize "şu anda beni bir duygu yönlendiriyor, bu duygu gerçek bir gerekçe mi yoksa beni yönlendirme aracı mı?" diye sormak, karar verme gücünü size geri verir.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Durumu tanı: Karşındaki kişi ısrar mı ediyor, eleştiriyor mu, yoksa duygunla mı oynuyor? Önce bunu fark et.
2. Bir nefes al, hemen cevap verme: Baskı altında verilen hızlı cevaplar genelde pişmanlık getirir. "Bir düşüneyim" demek her zaman bir seçenektir.
3. Sakin ve kısa bir cevap hazırla: Uzun açıklama yapma. "Bunu yapamayacağım" ya da "Kararım bu" gibi net, kısa cümleler kullan.
4. Israr gelirse aynı cevabı tekrar et: Sesini yükseltmeden, sinirlenmeden, her seferinde aynı sakinlikte söyle.
5. Eleştiri gelirse gerçeği kontrol et: "Bunda haklılık payı var mı?" diye kendine sor. Varsa not al, yoksa üzerine düşünme.
6. Duygusal baskı hissedersen adını koy: "Şu an beni suçlu hissettirmeye çalışıyor" demek, o duygunun etkisini azaltır.
7. Gerekirse ortamdan uzaklaş: "Bu konuyu daha sonra konuşalım" demek de güçlü bir cevaptır; her tartışmayı orada bitirmek zorunda değilsin.

Örnek

Bir ofiste çalışan biri, mesai bitiminde iş arkadaşından "Şu raporu da sen hazırlasan olmaz mı, ben yetiştiremeyeceğim" ricasıyla karşılaşır. İlk başta hayır demek istese de arkadaşı "Sen zaten bu işlerde çok iyisin, benden daha hızlı yaparsın" diyerek ısrar eder. Çalışan bir nefes alır ve şöyle der: "Bugün başka işlerim var, yapamayacağım." Arkadaşı bir kez daha ısrar edince, aynı sakinlikle tekrarlar: "Anlıyorum ama bugün yapamayacağım." Ses tonunu yükseltmez, kendini savunmaz, sadece cevabını tekrarlar. Arkadaşı sonunda konuyu kapatır. Çalışan eve, pişmanlık duymadan, kendi zamanını koruyarak gider.

Sık yapılan hatalar

• Karşı tarafı ikna etmeye çalışıp uzun gerekçeler sıralamak; bu, tartışmayı uzatır ve ısrarı artırır.
• Baskı altında hemen "evet" demek, sonra pişman olmak.
• Eleştiriyi hemen kişisel bir saldırı olarak algılayıp savunmaya geçmek.
• Manipülatif bir cümleyi fark etmeden duygusal tepki vermek, örneğin hemen suçluluk hissetmek.
• Karşı tarafa da aynı sertlikte veya kırıcı bir dille cevap vermek; bu, durumu daha da geriyor.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bu hafta karşılaştığın bir ısrarcı talebe, "bozuk plak" yöntemiyle sakin ve kısa bir cevap ver, tekrar tekrar aynı cümleyi kullan.
• Sana yöneltilen bir eleştiriyi hemen kabul etmeden önce kendine "bunda gerçek pay var mı?" diye sor ve cevabı bir kağıda yaz.
• Bir konuşma sırasında kendini suçlu, korkmuş veya acınası hissettiğinde, o anda "şu an bir duygu beni yönlendirmeye çalışıyor" diye içinden söyle ve kararını hemen verme, ertesi güne bırak.

Kendini sına

1. "Bozuk plak" yöntemi ne işe yarar?
2. Haksız bir eleştiri geldiğinde ilk yapılması gereken şey nedir?
3. Manipülasyonda en sık kullanılan üç duygu nedir?
4. Baskı altında hemen cevap vermek yerine ne demek her zaman bir seçenektir?
5. Bir tartışmadan uzaklaşmak zayıflık mıdır, yoksa güçlü bir seçenek midir?

Cevaplar

• Karşı tarafla tartışmaya girmeden, sakin ve kısa bir şekilde aynı cevabı tekrar etmeyi sağlar; yeni gerekçe üretmeye gerek kalmaz.
• Bir nefes alıp durmak ve eleştiride gerçek bir pay olup olmadığını kendine sormaktır.
• Suçluluk, korku ve acıma duygusudur.
• "Bir düşüneyim" demek her zaman bir seçenektir.
• Güçlü bir seçenektir; her tartışmayı orada bitirmek zorunda değilsin, "bu konuyu daha sonra konuşalım" demek de geçerli bir cevaptır.

Kursun kapanışı

Bu kursta özgüveni, sınırları netleştirmeyi, hayır demeyi ve şimdi de zor insanlarla baskı altında sakin kalmayı ele aldık. Öğrendiğin her adım, tek seferde mükemmel uygulanmak zorunda değil; küçük denemelerle zamanla alışkanlık haline gelir. Unutma: kendi kararlarını kendin vermek, ne kimseyi kırmak ne de kaba olmak demektir; sadece kendine saygı duymaktır. Bu yolculukta attığın her adım için kendini tebrik et.